Akty 761–800

Transkrypcja

k. 446 (skan 0448, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Szesnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y

4przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabs. y Vice=Regentem Grod. Winn. Compns Littr.

6Ur. Jmć Pan Dominik Chodykiewicz Towarzysz Znaku Pan-

7cernego JWiel. Podst. Koronn. przychilaiąc się do dawniey-

8szych Manifestow o rzecz niżey wyrażoną uczynionych po-

9wtornie przed Aktami Grodu Winn. w pilności Manifestuie

10się oto: Jż Ur. załący [?] się w Szukaywodzie do Umania nale-

11żący zrabowany będąc przez Poddanych całey wsi Szukay-

12wody w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Osmym y ledwie

13z życia nieuszły został, bo Sami Poddani Szukaywodzcy

14przez Dni Dwa Spisami po Słomach Kompta szukali y

15usilnie zabić pretendowali (: iakoż w teyże Wsi Szlachtę mie-

16szkaiących wszystkich Sami wykłóli :) y po Jnnych wsiach

17za Rabunkami ieździli, a Ur. Compns z Podnoża Rzezni-

18czego y Spis buntowniczych pieszo ze Wsi Szukaywody

19o mil Dwanaście Ukraińskich do Winnicy uszedł, y na Woły-

20niu ulokował się, a gdy niecoś Bunty uśmierzone zostały te-

21dy Ur. Compns w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dzie-

22wiątym z Wołynia o mil kilkadziesiąt z wielką Expensą

23dla odzyskania swoiey własności przez Poddanych Szukay-

24wodzkich iako to Koni, Sukien, Pieniędzy, Papierow rożnych

25y Skryptów tudzież Żyta, Pszenicy, Owsa, Hreczki Jęczmie-

26nia blizko Tysiąca Korcy wynoszących osobliwym Regestrem

27Specyfikować się maiących, y Jnnych Rzeczy zabranych przy-

28bywszy na Ukrainę u Zwierzchności Umańskiey y u Jnnych

29Wiel. Jchmćw Panów Rząd wyższy y Dyspozycyą od JW.

30Wwdy Kijows. Pana maiących po setnie Satysfakcyi do-

31praszał się a Jchmć Obwinieni wyciągaiąc na większy Ex-

32pens y Exinseracyą reszty Substancyi deklaruiąc Satys-

33fakcyą czekać kazali, gdzie czekaiąc tey uczynności przez

34niedziel Dwadzieścia maiąc z Sobą Ludzi Dwoch y Koni Trzy

35wyexpensował Siedzący [?] złtch Polskich Czterysta Sześćdziesiąt

36Dziewięć y Groszy Piętnaście iednakże w prozbie żadney

37nieuczynili sprawiedliwości a potym do Umania przed Samemi

38Swiętami Bożego Narodzenia gdy przyiechali uczyniono o-

39świadczenie że z Podkadów [?] Szukaywodzkich z magazenu

40na uspokoienie Comptis Krzywdy Pieniądze przez Wiel. E-

41konoma Umańskiego odbierane będą, a tak upewniony bę-

42dąc nadzieią Satysfakcyi z Wiel. Gniewkowskim Vice Re-

43gentem Przemyskim z Umania do Szukaywody powrócili

44[reklamant:] tedy

k. 446v (skan 0449, strona lewa)

1tedy Poddani Szukaywodscy uczyniwszy Famę o iakowych-

2ści Kozakach za Porohskich w nocy do Dworu przyszli y we Dwo-

3rze nocować niekazali y do Dnia ze wsi wyieżdżać Dyspono-

4wali (: a to niemaiąc od Zwierzchności żadnego Rygoru wspo-

5mniane Rabunki ani żadnego wzmiankowania :) w Zuchwa-

6łości zostaiąc przede Dniem ze Wsi wystraszyli y Sami wy-

7prowadzili hoc formalia mowiąc uciekayże. w Roku zaś teraz-

8nieyszym Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątym spodziewaiąc się

9Pieniędzy z Podkadów [?] przyrzeczonych, lub też inney spra-

10wiedliwości y uspokoienia Urod. Manifestans w tak wielkie

11bezdroże wsporz [?] wstąpiwszy o mil kilkadziesiąt z Wołynia

12do Winnicy przybywszy u tychże Wiel. Jchmćw Panów Zwierz-

13chności maiących wielokrotnie Sam przez Się y przez uproszo-

14nych Jchmćw Panów Przyjaciół o swoie Krzywdy Satysfa-

15kcyi dopominał się, tedy Jchmć Obwinieni raz Deklaracyą

16drugi raz Zartami, potrzecie groźeniem zbywaiąc Satysfakcyi

17żadney do tych czas nieuczynili a Expensu y teraz złtch Poll.

18Dwiescie Dziewięćdziesiąt Dziewięć przyczynili, y do utraty Ko-

19ni pary (: za które Moskale Czerwonych złotych Szesnaście

20dawali :) przyprowadzili, ale na tym niedość maiąc, Prosa

21pod Styrty w Szukaywodzie będącego którego Kopa wydawała

22Korcy dwa, (: iako Proba swiadczy :) Poddani Szukaywodscy in

23contemptum że pierwsze Rabunki do tych czas tak im ucho-

24dzą y przepadaią wspomniane Proso wymłócili y między Sie-

25bie iako y wszystkie Zboża rozdysponowali, iako to: Słomy Pa-

26szystey [?] Hreczaney, Owsianey y Jęczmienney Sażni [?] Korzych [?]

27Dwadzieścia sześć y Posłady wszystkie od Zboża wyżey wy-

28rażonego Ciż Poddani Szukaywodscy zabrali, A że zboże

29w cenie znaczney przedtym bywało y teraz iest iako to Ży-

30ta Czetweryk alias Korzec po złtch Dwanaście Pszenicy

31po złtch Szesnaście, Owsa po złtch Pięć, Jęczmienia po złtch

32Sześć y Groszy Piętnaście, Hreczki po złtch Pięć, Jagły [?]

33po złtch Szesnaście aieby tedy w czasie poznieyszym

34niebyło iakowey Exkuzy y wybiegów nienależytych po-

35wtórnie przed temiż Aktami Oświadcza Pilności że był go-

36tów odebrać in natura, lub też Pieniędzmi Ceną wyrażo-

37ną podług praktyki w Kraiu tuteyszym płacenia Zbo-

38ża w czasie teraznieyszym przeto Jdem Compns iterato

39in Diligentia Manifestatur vice Dominik Chodykiewicz mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Dominik CHODYKIEWICZ, towarzysz chorągwi pancernej podstolego koronnego (podstoli koronny nie wymieniony z imienia). Szukajwoda (w rkp. „Szukaywoda”, „Szukaywodzie”) – wieś należąca do Humania („do Umania należący”), dobra Potockich, wojewody kijowskiego (Franciszek Salezy Potocki, „JW. Wwdy Kijows.”). W czasie koliszczyzny 1768 poddani przez dwa dni szukali go „spisami” (dzidami) w słomie, by zabić; zabili całą szlachtę we wsi. Komparent uciekł pieszo 12 mil ukraińskich do Winnicy i osiadł na Wołyniu; w 1769 r. na próżno dochodził zwrotu mienia u zwierzchności humańskiej (koszty 469 zł 15 gr), w 1770 r. – kolejne 299 zł. Obietnicę zapłaty z „Podkadów [?] Szukaywodzkich z magazenu” (może „podatków”) złożono przed Bożym Narodzeniem 1769 przez ekonoma humańskiego; komparent wrócił do Szukajwody z Gniewkowskim, wicerejentem przemyskim, lecz poddani znów go wypędzili. Ceny zboża (za czetweryk = korzec): żyto 12 zł, pszenica 16, owies 5, jęczmień 6 zł 15 gr, hreczka 5, jagły [?] 16. „Załący [?] się” – odczyt niepewny (może „zabawiający się” = przebywający). „Wyexpensował Siedzący [?]” – może „siedząc” (podczas pobytu).

Łacina: Compns Littr. – „stawający umiejący pisać”; in diligentia – „w pilności” (dla zachowania prawa); hoc formalia – „tymi słowy”; in contemptum – „na urągowisko, lekceważąc”; in natura – „w naturze”; Jdem Compns iterato in Diligentia Manifestatur – „tenże stawający ponownie w pilności manifestuje się”; vice – „raz (jeszcze)”; mpp. – „własnoręcznie”. Wyrazy: spisy – dzidy; styrta – stóg; kopa – 60 snopów; czetweryk – miara zboża; posłady – pośledni, niewymłócony resztkowy owoc zboża; sążeń – miara (tu ilość słomy [?]); Exinseracya (exinscriptio) – wyczerpanie, wyniszczenie [?].

Streszczenie

16VI 1770 Dominik Chodykiewicz, towarzysz znaku pancernego podstolego koronnego, ponowił w pilności swoje wcześniejsze manifesty: w 1768 r. przebywając w Szukajwodzie (włość humańska) został doszczętnie zrabowany przez poddanych tej wsi, którzy przez dwa dni szukali go, by zabić (wymordowali całą miejscową szlachtę); uszedł pieszo do Winnicy i schronił się na Wołyniu. W 1769 i 1770 r. wielokrotnie, z dużymi kosztami (469 zł 15 gr oraz 299 zł), dopominał się u zwierzchności humańskiej zwrotu koni, sukien, pieniędzy, dokumentów i blisko 1000 korcy zboża; zbywano go obietnicami, żartami i groźbami. Gdy po obietnicy ekonoma humańskiego wrócił do Szukajwody (z Gniewkowskim, wicerejentem przemyskim), poddani wypędzili go nocą ze dworu; stracił parę koni (wartą 16 dukatów), a poddani wymłócili i rozdzielili jego proso i inne zboże oraz zabrali słomę. Podał ceny zboża i oświadczył gotowość przyjęcia odszkodowania w naturze lub w pieniądzu.

Transkrypcja

k. 446v (skan 0449, strona lewa – dół)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Szesnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y

4przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabs. y Vice=Regentem Grod. Winn. Compns Littr. Urod.

6[reklamant:] Jmć Pan

k. 447 (skan 0449, strona prawa)

1Jmć Pan Jan Słomacz [?] Jmieniem y z wyraznego zlecenia Wiel.

2Jmć Pana Mateusza Bąkowskiego Stolnika Halickiego

3Dobr Wsi Sutyski Dziedzica Pana Swego ostrzegaiąc całości onegoż

4Manifestuie się oto: Jż gdy Ur. Jozef Obodyński [?] zostaiąc na Dy-

5spozycyi w Dobrach wyż wyrażonych wsi Sutysce przez lat kilka

6niepodług zalecenia y Sumienia rządząc się więcey ku pożytkowi

7swemu niżeli Pańskiemu obracał niemało też Dobra Comptis Pry-

8ncypała pomarnował y stwonił [?] niemniey rzeczy przez W. Go-

9debskiego Podczaszego Pinskiego pod czas Buntów Chłopskich

10u Siebie Obżałowanego zostawione iedne poprzedał, drugie So-

11bie poprzywłaszczał, y nie znych [?] ze wyż rzeczonemu W. Go-

12debskiemu (: iako Jndagacya z Gromady wyprowadzona świad-

13czy :) nieoddał tylko uiszczenia się czas do czasu przewlekał,

14iako ustne y listowne deklaracye opiewaią, dla czego Ni-

15nieyszy Komparent chcąc ieżeli nie w Swego Pryla profito-

16wać pretensyach sprawiedliwych na złtch kilkaset wyno-

17szących to przynaymniey satysfakcyą zabranych przez Jmci

18Obwinionego rzeczy W. Godebskiego obmyślić, Koni parę [to iest – skreśl.]

19to iest Konia Szpakowatego lat pięć maiącego, Podiezdka y Klacz

20Gniadą Lat sześć maiącą niewielką, tudzież Wóz prosty y O-

21li [?] husaków Trzysta Siedmdziesiąt y Poteruchi [?] na husa-

22ków Pięćdziesiąt przez wyż rzeczonego Obwinionego Obodyń-

23skiego w Dobrach Sutysce in satisfactionem Praetensi-

24onum zostawionych przed Urzędem Ninieyszym powtornie

25za manifestowawszy się prezentował które rursus do Siebie wy-

26rzekł y z odebrania tychże Koni Wozu y Oli [?] Officium prae-

27sens quietavit Compns nieumieiący pisać Znak Krzyża Swię-

28tego kładnie Jan Słomacz +

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent – Jan SŁOMACZ [?] (podpisany krzyżem, „Compns Littr.” w formule wstępnej – sprzeczność częsta w tej księdze), plenipotent Mateusza BĄKOWSKIEGO, stolnika halickiego, dziedzica wsi SUTYSKI (w rkp. „Sutyski”, „w Sutysce”). Józef OBODYŃSKI [?] (raz „Obodyński”, raz „Obodyń-skiego”) – były dyspozytor dóbr; pod nieobecność właściciela w czasie buntów chłopskich (1768) przechowywał rzeczy GODEBSKIEGO, podczaszego pińskiego, części sprzedał, inne przywłaszczył (wg indagacji gromady). Tytułem częściowego zaspokojenia pretensji Obodyński [?] zostawił w Sutyskach parę koni (szpakowatego wałacha 5-letniego i „podjezdka” – gniadą 6-letnią klacz), prosty wóz i „oli [?] husaków 370 i poteruchi [?] na husaków 50” – sens niejasny (może dotyczy oleju/smoły na „husaki” – gąsiory, lub kozłów [?]); komparent je zaprezentował w urzędzie i odebrał, kwitując urząd. W nagłówku marg. „Effidejussione [?]” – odczyt niepewny (zapewne „et Fidejussione” – „z poręczeniem”). Nota pionowa – kolacjonowanie: „Legi cum Copia Brzeźniakiewicz [?]”.

Łacina: Compns Littr. – „stawający umiejący pisać”; Pryl (pryncypał) – „mocodawca”; profitować – „korzystać, dochodzić”; in satisfactionem Praetensionum – „na zaspokojenie pretensji”; rursus – „z powrotem”; Officium praesens quietavit – „pokwitował niniejszy urząd”; Legi cum Copia – „przeczytałem (zgodne) z kopią”. Jndagacya – śledztwo, przesłuchanie (świadków z gromady); podjezdek – koń wierzchowy do codziennej jazdy.

Streszczenie

16VI 1770 Jan Słomacz [?] w imieniu Mateusza Bąkowskiego, stolnika halickiego, dziedzica Sutysek, zamanifestował się przeciw Józefowi Obodyńskiemu [?], który jako dyspozytor dóbr Sutyski przez kilka lat gospodarował na własną korzyść, zmarnował majątek pana, a pozostawione u niego w czasie buntów chłopskich rzeczy Godebskiego, podczaszego pińskiego, częściowo sprzedał, częściowo przywłaszczył i nie oddał mimo ustnych i listownych obietnic. Na częściowe zaspokojenie pretensji (kilkaset zł) komparent przedstawił w urzędzie zostawione przez Obodyńskiego [?] w Sutyskach dwa konie (szpakowatego wałacha i gniadą klacz), prosty wóz i inne drobne rzeczy, po czym odebrał je i pokwitował urząd.

Transkrypcja

k. 447 (skan 0449, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Osmnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y prze-

4demną Michałem Jedleckim ptunc Namiesnikiem Bur-

5grabs. Grodu Winn. Compns Littr. Ur. Jmć Pan Jerzy

6Głowacki nomine et ex Commissa potestate Wiel. Jmć Pa-

7na Piotra Karwowskiego Komornika Granicznego Warsza-

8wskiego Dobr Wsi Dołżka Vigore Prawa Sobie mianego Posses-

9sora postrzegaiąc wszelkiey całości honoru tegoż Wiel. Pryn-

10cypała swoiego iako też zdrowia y życia Ur. Mikołaia

11Kamockiego [?] y Jnnych Ludzi Gromadzkich ze wsi Dołżka

12przy Podwodach będących pobitych y pokrwawionych nie

13tak na przeciwko JWiel. Jmć Panu Adamowi Myszce

14Chołoniewskiemu Kasztellanowi Bełzkiemu Dobr Klu-

15cza Janowskiego y Wsi Baykowki Dziedzicowi Pa-

16nu w całey Oyczyźnie znacznemu y Dystyngwo-

17[reklamant:] wanemu

k. 447v (skan 0450, strona lewa)

1wanemu mniey albo nic o takowych Interessach wiedzącemu

2iako bardziey pko Wiel. Jmć Panu Białobłockiemu Kom-

3missarzowi et cuiuscunque tituli nnis et Cognominis

4Podstarościemu Baykowskiemu Arędarzowi y całey Gro-

5madzie Baykowskim Coram Publicis Actis skarży y ma-

6nifestuie się oto: Jż gdy Wiel. Comptis Pryncypał nie dla ża-

7dnego handlu ale dla swoiey potrzeby z Słodem część Ży-

8ta Pszenicy y Jagieł wysłał do Konstantynowa wysłał [?] dla

9odmienienia Soli beczkowey y swoie dał Testimonium Żyd

10Obwinionych nierespektuiąc stanu ani Kondycyi Obywatela

11Wwa też Podwody ile z Szlaku błądzące zatrzymał iakiegoś pre-

12tenduiąc myta, nareszcie namowiwszy się z Podstarościm ca-

13łey Gromady zebrawszy Człeka posłanego przy Podwodach

14zbili Ludzi w podwodzie będących simili modo bili po Kule-

15czyli [?] a co większa Testimonium Maantis Pryncypała do

16Konstantynowa dane violenter odebrali niedość na tym

17Wiel. Kommissarz za daniem Sobie znać, iako na iakowąś

18gwałtowną potrzebę Dragunij kilkunastu z Janowa do

19Baykowki posłał, a potym zdobiące [?] swoie nienależytości

20gdy Jmć Manifestans y Ci Ludzie posłani w Konstantyno-

21wie zabawili Jmć Obwiniony Paszkwil nie [?] Manifest w Gro-

22dzie Winn. z prezentą Konia własnego Manifestantis y Sza-

23bli Człeka Jego oddać kazał niedość na tym gdy Manifes-

24tantis Pryncypał Człeka swoiego z Rekwizycyą ordynował

25Wiel. Kommissarz żadney sprawiedliwości nieuczyniwszy W.

26Pryncypałowi Comptis a z gdyż z Żydem in Persona stawać

27kazał y rzeczy wydać niekazał zabranych a zatym Jdem Ma-

28nifestans coram Actis Publicis oświadcza się Jerzy Głowa-

29cki mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent – Jerzy GŁOWACKI, plenipotent Piotra KARWOWSKIEGO, komornika granicznego warszawskiego, posesora (na mocy prawa) wsi DOŁŻEK („Dobr Wsi Dołżka”; por. akt 730 – Piotr KARWOWSKI, generalny rządca klucza szpiczynieckiego Morawskich; akt 697 – wieś „Dłużek [?]” – zapewne ta sama miejscowość). Obżałowani: Adam Myszka CHOŁONIEWSKI – tu „Kasztellanowi Bełzkiemu” (w aktach 12, 36, 734 tej księgi – kasztelan BUSKI; forma „Bełzkiemu” wyraźna w rkp. – możliwy błąd pisarza), dziedzic klucza JANOWSKIEGO i wsi BAJKÓW (w rkp. „Baykowka”, „Baykowski”), jego komisarz BIAŁOBŁOCKI, podstarości i arendarz (Żyd) bajkowski oraz gromada. Podwody z Dołżka, wiozące słód, żyto, pszenicę i jagły do KONSTANTYNOWA na wymianę na sól beczkową (nie na handel), zostały zatrzymane w Bajkowie pod pretekstem myta, ludzie pobici, świadectwo (testimonium) odebrane; komisarz ściągnął z Janowa kilkunastu dragonów, a następnie złożył w grodzie winnickim manifest [?] z prezentacją konia komparenta i szabli jego człowieka. „Mikołaj Kamocki [?]” – szlachcic przy podwodach (odczyt nazwiska niepewny). Fragmenty „bili po Kuleczyli [?]”, „zdobiące [?] swoie nienależytości”, „Paszkwil nie [?] Manifest” – odczyt i sens niepewne. Nota pionowa na lewym marginesie k. 447 – kolacjonowanie (nieodczytana).

Łacina: nomine et ex Commissa potestate – „imieniem i z powierzonej władzy”; Vigore Prawa – „mocą prawa”; et cuiuscunque tituli nominis et Cognominis – „i jakiegokolwiek tytułu, imienia i nazwiska”; Coram Publicis Actis – „przed aktami publicznymi”; Testimonium – „świadectwo (zaświadczenie)”; simili modo – „podobnie”; violenter – „gwałtem”; in Persona – „osobiście”; Jdem Manifestans – „tenże manifestujący”; mpp. – „własnoręcznie”.

Streszczenie

18VI 1770 Jerzy Głowacki w imieniu Piotra Karwowskiego, komornika granicznego warszawskiego, posesora wsi Dołżek, zamanifestował się przeciw Adamowi Myszce Chołoniewskiemu, kasztelanowi bełskiemu [?] (buskiemu), dziedzicowi klucza janowskiego i Bajkowa, a zwłaszcza przeciw jego komisarzowi Białobłockiemu, podstarościemu i arendarzowi bajkowskiemu oraz gromadzie Bajkowa: podwody z Dołżka, wiozące zboże i słód do Konstantynowa na wymianę na sól, zatrzymano w Bajkowie pod pozorem myta, ludzi (w tym szlachcica Mikołaja Kamockiego [?]) pobito i odebrano im świadectwo; komisarz sprowadził z Janowa kilkunastu dragonów, złożył w grodzie własny manifest z prezentacją konia i szabli zabranych ludziom Karwowskiego i mimo rekwizycji nie wydał zabranych rzeczy.

Transkrypcja

k. 447v (skan 0450, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Osmnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y przede-

4mną Michałem Jedleckim Namiesnikiem ptunc Burgrabs. Grodu

5Winn. Stanowszy oczewisto Woźny Gnłł Wwa Bracł. y Jnn. Szlache-

6tny Wacław Jasiński w moc wierney Rell. swoiey dobrowolnie zeznał. Jż

7On Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego Miesiąca Junij Pię-

8tnastego Dnia na affektacyą y Prawną Rekwizycyą JWiel. Jmć

9Pana Potockiego Wwdy Kijows. maiąc przy Sobie Stronę Szlachty

10Ludzi wiary godnych Urr. Panów Jozefa Białozora y Jakuba

11Rogowskiego był w Dobrach Wsi Szalijowce [?] gdzie będąc w przy-

12tomności tychże Szlachty Chwedora Kozaka Bracławskiego w Jn-

13teressie do tychże Dobr Szalijowki [?] z Bracławia Posłanego a

14przez Wiel. Staszyńskiego [?] Dobr tychże Dziedzica niesłusznie

15w Areszcie y Jnkarcerowaniu trzymanego u Tegoż W. Staszyńskie-

16go we Dworze Aresztował y prawnie przyporęczył który to Areszt

17Wiel. Staszyński [?] benevolè przyiąć deklarował y submittował

18się a tak On Woźny Szlachtą Sobie przytomną oświadczy-

19wszy się ztamtąd tu do Grodu [?] przybywszy y [?] przed-

20[reklamant:] przedemną [?]

k. 448 (skan 0450, strona prawa)

1przedemną Urzędem prawdziwego Aresztu Swego uczynił y ze-

2znał Rell. Woźny Krzyżem Się podpisuie. Wacław Jasiń-

3ski +

Objaśnienia i tłumaczenia

Wojewoda kijowski – Franciszek Salezy POTOCKI (nie wymieniony z imienia: „JWiel. Jmć Pana Potockiego Wwdy Kijows.”). Chwedor, kozak bracławski (z Bracławia – dóbr Potockiego [?]), wysłany w interesie do wsi SZALIJÓWKA [?] (w rkp. „w Dobrach Wsi Szalijowce”, „Dobr … Szalijowki”), był bezprawnie więziony we dworze jej dziedzica STASZYŃSKIEGO [?]; woźny aresztował go (przyporęczył) na miejscu, a Staszyński [?] przyjął areszt. Ostatni wiersz k. 447v częściowo zatarty (plama). Nazwisko woźnego w tekście „Jasiński”, podpis „Wacław Jasiński”. Nazwa wsi i nazwisko dziedzica – odczyt niepewny (inicjał S/Sz).

Łacina: ad affectationem – „na żądanie”; Jnkarcerata (incarcerata) – „uwięziona (osoba)”; benevolè – „dobrowolnie”; submittował się – „poddał się”; Rell. (relatio) – „relacja”.

Streszczenie

18VI 1770 woźny Wacław Jasiński zeznał, że 15 VI 1770 na żądanie Potockiego, wojewody kijowskiego, w obecności szlachty Józefa Białozora i Jakuba Rogowskiego, był we wsi Szalijówka [?] i we dworze jej dziedzica Staszyńskiego [?] aresztował (oddał pod poręczenie) Chwedora, kozaka bracławskiego, przysłanego tam w interesie z Bracławia, a bezprawnie więzionego przez Staszyńskiego [?]; ten przyjął areszt dobrowolnie.

Transkrypcja

k. 448 (skan 0450, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Osmnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y przede-

4mną Michałem Jedleckim Namiesnikiem ptunc Burgrabs.

5Grodu Winn. Compns Littr. Ur. Jan Malicki nne et ex Speciali

6Commisso JWiel. Piotra Potockiego Sty Sniatyń. tę zanosi

7Manifestacyą: Jż tenże JWiel. Sta Sniatyński odebrawszy

8w Possessyą swoią w Summach Sobie należących od Ur. Jgna-

9cego Beszyńskiego Cześnika Płockiego przez Urzędowną Jntro-

10missyą Wieś Kliszczów dotąd w Spokoyney y nienaruszo-

11ney przez Niedziel Cztery y więcey ad mentem Prawa Pltego zosta-

12wał Possessyi de qua expleta Possessione de Diligentia ma-

13nifestuie się Komparent nieumieiący pisać Znak Krzyża

14Swiętego kładnie Jan Malicki +

Objaśnienia i tłumaczenia

Ciąg sprawy Piotra POTOCKIEGO, starosty śniatyńskiego, z Ignacym BESZYŃSKIM, cześnikiem płockim, byłym gubernatorem berszadzkim – o sumy zabezpieczone na wsi KLISZCZÓW (por. akty 683, 692 – areszt sumy 16 000 zł na Kliszczowie; 593–594). Potocki objął Kliszczów w posesję przez intromisję urzędową i trzymał ją spokojnie ponad 4 tygodnie, co według prawa pospolitego czyni posesję dopełnioną (expleta). „Compns Littr.” – mimo to komparent podpisuje się krzyżem.

Łacina: nne et ex Speciali Commisso – „imieniem i ze szczególnego zlecenia”; Jntromissya – „wwiązanie w posiadanie”; ad mentem Prawa Pospolitego – „wedle myśli prawa pospolitego”; de qua expleta Possessione de Diligentia – „o której dopełnionej posesji, dla pilności (zachowania prawa)”.

Streszczenie

18VI 1770 Jan Malicki w imieniu Piotra Potockiego, starosty śniatyńskiego, oświadczył dla zachowania prawa, że Potocki, objąwszy przez urzędową intromisję wieś Kliszczów od Ignacego Beszyńskiego, cześnika płockiego, za należne sobie sumy, trzyma ją w spokojnym posiadaniu ponad cztery tygodnie, a więc posesja jest – zgodnie z prawem pospolitym – dopełniona.

Transkrypcja

k. 448 (skan 0450, strona prawa)

1[reszta strony niezapisana; przekreślona dużym znakiem „Z”]

Objaśnienia i tłumaczenia

Wpis niewprowadzony: nagłówek bez numeru i bez tekstu, reszta k. 448 zakreślona. Numerowany kolejno (766). Zapewne ks. Joanna z Ostrowskich CZETWERTYŃSKA, podkomorzyna bracławska (por. akt 688); skrót tytułu odczytany „Podst.” – niepewny (może „Podk.”). „Z Dutków [?]” – odczyt ostatniego wyrazu niepewny (dobra lub królewszczyzna, z której płacono kwartę). Por. podobne manifesty o niemożności płacenia kwarty i pogłównego po rzezi 1768 (akty 626–627, 708, 724).

Łacina: in Diligentia – „w pilności”. Kwarta – podatek z królewszczyzn na wojsko kwarciane.

Streszczenie

Nagłówek niewprowadzonego wpisu: manifest w imieniu jaśnie oświeconej księżnej Czetwertyńskiej, podkomorzyny [?] bracławskiej, złożony w pilności o niemożności zapłacenia kwarty z dóbr „Dutków” [?]. Tekst nie został wpisany.

Transkrypcja

k. 448v (skan 0451, strona lewa)

1[górna połowa strony niezapisana, przekreślona znakiem „Z”]

2Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

3Miesiąca Junij Osmnastego Dnia.

4Przed Urzędem y Aktami Grod. Winn. y przedemną

5Michałem Jedleckim Namiesnikiem Burgrabs. Grodu

6Winn. Stawiwszy się osobiście Ur. Jmć Pan Jan By-

7czkowski Jmieniem y z zlecenia Wiel. Jmć Pana Spędowskie-

8go Jozefa Skarbnikow. Owruc. Dobr Miasta Raygro-

9da y Jnn. z mocy Prawa natury Dziedzica ubespieczaiąc

10całość grontow własnych Raygrodzkich uroczyście naprze-

11ciwko Wiel. JMć Panu Jozefowi Samuelowi Podczaszemu

12Bracł. Oycu y Joachimowi Podczaszycowi Bracł. Synowi

13Ławtowskim świadczy y manifestuie się w niżey opisany

14sposob y oto. Jż Wiel. Ławtowski Podczę. Bracł. w

15czasie funkcyi swoiey Kommissarskiey u JWiel. Wwdy

16Kijows. maiący Kozakami Humańskiemi gronta własne Ray-

17grodz. gwałtownie y nienależycie do Ostołopowa oderwawszy

18(: zaco Dekretami Trybunalskiemi skazany został :) u-

19[reklamant:] pornie

k. 449 (skan 0451, strona prawa)

1pornie one dotąd przywłaszczać y używać nienależycie waży

2się. A że po ustałey funkcyi Kommissarskiey do pełnie-

3nia gwałtowności Kozaków Humańskich sprowadzać niemo-

4że, tedy Wiel. Podczaszyc Bracł. w Possessyi Ostołopowa

5zostaiący pod pretextem Woźnego y Szlachty na Gronta Ray-

6grodzkie nasyła, Lasy Raygrodzkie obieżdżać każe, y w Onych

7Ludzi Raygrodzkich bić, iakoż Roboczego Hawryła Popo-

8wicza Sam ręką swoią dawszy Onemu kilkaset nahaiów

9niemiłosiernie zbił y o słabość kilkoniedzielną przyprawił. A

10zatym Ur. Manifestant Jmieniem Wiel. Pryla Swego prze-

11ciwko wyżey Obżałłym o uporne gwałtowne odięte

12Raygrodzkich Grontów do Ostołopowa przywłaszczanie z

13Onych fruktyfikowanie pod pretextem Wizyi na też Gron-

14ta nasyłanie Ludzi Raygrodzkich bicie iako nayuro-

15czyściey powtornie manifestuie się Jan Byczkowski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Kontrmanifest strony SPENDOWSKICH w sporze z ŁAWTOWSKIMI (por. akty 753–755 z 15 VI 1770). Józef SPENDOWSKI, skarbnik owrucki, dziedzic miasta RAJGRÓD (w rkp. „Raygród”; dziś Rajhorod nad Bohem [?]) – mąż Spendowskiej, skarbnikowej owruckiej (akt 754). Józef Samuel ŁAWTOWSKI, podczaszy bracławski, jako komisarz wojewody kijowskiego (Potockiego) w dobrach humańskich, przy pomocy kozaków humańskich oderwał grunty rajgrodzkie do OSTOŁOPOWA [?], za co został skazany dekretami trybunalskimi; jego syn Joachim – tu tytułowany „podczaszycem bracławskim” (w aktach 753–755 „Stoln. Lubaczews.” [?]) – posesor Ostołopowa, nasyła ludzi pod pozorem wizji woźnego, a poddanego rajgrodzkiego Hawryła POPOWICZA własnoręcznie zbił nahajem (kilkaset razów). Nota pionowa – kolacjonowanie „Legi cum Copia Brzeźniakiewicz [?]” (jak w akcie 762).

Łacina: Pryl (pryncypał) – „mocodawca”; fruktyfikowanie – „ciągnięcie pożytków”; mpp. – „własnoręcznie”. Nahaj – bat kozacki.

Streszczenie

18VI 1770 Jan Byczkowski w imieniu Józefa Spendowskiego, skarbnika owruckiego, dziedzica Rajgrodu, ponownie zamanifestował się przeciw Józefowi Samuelowi Ławtowskiemu, podczaszemu bracławskiemu, i jego synowi Joachimowi: ojciec, będąc komisarzem wojewody kijowskiego, z pomocą kozaków humańskich gwałtem przyłączył grunty rajgrodzkie do Ostołopowa [?] (za co skazały go dekrety trybunalskie) i dotąd je uporczywie użytkuje; syn, posesor Ostołopowa, pod pozorem wizji woźnego nasyła ludzi na grunty i lasy rajgrodzkie, każe bić rajgrodzian, a robotnika Hawryła Popowicza sam zbił nahajem do kilkutygodniowej choroby.

Transkrypcja

k. 449 (skan 0451, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dziewiętnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y prze-

4demną Michałem Jedleckim Compns Littr. Wiel. Jmć Pan Anto-

5ni Nieczuia Gallicz Podwoiewodzy Bracł. Znaku Usarskiego

6JKMci Woysk W. X. Litt. Towarzysz swym y Wiel. Łuka-

7sza y Stefana Podczę. Parn. Synowców swoich z niegdy Wiel.

8Stanisława Nieczui Gallicza Podczaszego Parnaws. y Tekli z

9Dąbrowskich Małł. ex primo Thoro spłodzonych imieniem

10przestrzegaiąc całości Substancyi tak swoiey, iako y tychże Suk-

11cessorów Małoletnich pozostałych, wyż wspomnianego niegdy Wiel.

12Stanisława Gallicza Brata swego rodzonego idque przychila-

13iąc się do Manifestu Die Vigesima Prima Martij Millesimo

14Septingentesimo Septuagesimo per eundem in Offi-

15cio Praesenti zaniesionego naprzeciwko Wiel. JeyMć Pani Te-

16kli z Dąbrowskich pierwszego niegdy Wiel. wyżey wyrażonego

17Stanisława Nieczui Gallicza Podczę. Parnaws. z ici [?] Comptis

18Brata rodzonego Naystarszego powtornego ad praesens Mał-

19żeństwa Wiel. Jmć Pana Michała Janiszewskiego Skar-

20bnika Mozyr. Małżonce świadczy y manifestuie się w

21ten niżey opisany Sposob y oto. Jż Wiel. ad praesens Ja-

22niszewska Skarb. Mozyr. zgarnąwszy [?] wszelką Substancyą

23post Fata Pierwszego Małżonka swego, iako też y Sukcessy-

24onalną post decessum niegdy Wiel. Antoniego Turczyno-

25wicza Burgraf. Wiskiego Siostry Maantis Wuia [?] Rodzonego

26in varia Materia et forma zostaiącą na kilkadziesiąt

27[reklamant:] Tysięcy

k. 449v (skan 0452, strona lewa)

1Tysięcy wynoszącą abusivè sobie postępuiąc nayprzod Regestr

2ut supra expressum est tak po śmierci Męża Swego iako y po

3niegdy Wiel. Turczynowiczu przez niegdy Wiel. Comptis Bra-

4ta zabranych y do tych czas in Stirpes et Capita nirozdzie-

5lonych inadequatè spisawszy y wiele potaiwszy do Akt Grod.

6loci Pntis podała y zaprzysięgła potym z tychże Rzeczy tak

7po Mężu swoim iako y Sukcessyonalnych supponitur przed

8podaniem y zaprzysiężeniem iescze Regestru Kolligatom swo-

9im y Braci Rodzonym bez taxy z ukrzywdzeniem Suk-

10cessorów, iedne porozdawała, drugie bez cennie [?] poprzedała

11a niektórych osobliwie Dywanów Tureckich y Jnnych do uży-

12wania w podroż y szarzania onych różnym osobom pozwala-

13ła, Summy pozostałe różnym Kredytorom porozpożyczała

14Skrypta zaś pro Persona tantum Sui iakoby z Posagu

15swego którego w Dom Wiel. Galliczów żadnego niewniosła

16nie wspominaiąc Prowentów tyle razy rzeczonego niegdy Wiel.

17Stanisława Gallicza na Siebie wyrobiła y Jnne Krzywdy

18czasu Prawa remonstrować się maiące poczyniła y czynić nie-

19przestaie, iako to Siana iedne porozdarowywała, Drugie po-

20przedała, dla którego Sufficyencyi niedostatku Bydło, Ko-

21nie y owce tak Nieboszczyka S. P. Brata, iako y Sukce-

22syonalne wyzdychać musieli. O co wszystko Tenże Wiel. Ma-

23nifestans pko wyż wyrażoney Obżałł. iterato świadczy y

24Manifestuie się Salva Eiusd. Manifestationis melioratio-

25ne si necessitas postulaverit pleno in robore reservata

26et Custodita facultate Antoni Jan Nieczuia Gallicz P. B.

27mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent – Antoni Jan NIECZUJA GALLICZ, podwojewodzi bracławski, towarzysz chorągwi husarskiej wojsk WXL (podpis „Antoni Jan Nieczuia Gallicz P. B. mpp.”) – w akcie 713 odczytany jako „Antoni Jan STECZA [?] GALICZ, podwojewodzi [?] bracł.” – właściwie NIECZUJA GALLICZ (do poprawy przy pliku zbiorczym). Działa za bratanków Łukasza i Stefana, synów zmarłego Stanisława NIECZUI GALLICZA, podczaszego parnawskiego (najstarszego brata komparenta), i Tekli z DĄBROWSKICH, obecnie żony Michała JANISZEWSKIEGO, skarbnika mozyrskiego (por. akty 710–713, 735 – sprawa Lemieszówki). Odwołuje się do własnego manifestu z 21 III 1770. Zarzuty: wdowa jako dożywotniczka spisała zaniżony rejestr ruchomości po mężu i po Antonim TURCZYNOWICZU, burgrabim wiskim [?] (wuju [?]), zaprzysięgła go, a przedtem część rzeczy (m.in. kobierce tureckie) rozdała krewnym, sprzedała lub pożyczała, pożyczyła sumy na skrypty na swoje imię, rozdarowała siano, przez co padło bydło, konie i owce. „Z ici [?] Comptis” – odczyt niepewny (sens: „i stawającego brata rodzonego najstarszego”). „Siostry Maantis Wuia [?] Rodzonego” – relacja pokrewieństwa niejasna.

Łacina: ex primo Thoro – „z pierwszego łoża”; idque – „i to”; Die Vigesima Prima Martij Millesimo Septingentesimo Septuagesimo per eundem in Officio Praesenti – „dnia 21 marca 1770 przez tegoż w niniejszym urzędzie”; abusivè – „z nadużyciem”; ut supra expressum est – „jak wyżej wyrażono”; in Stirpes et Capita – „według szczepów i głów” (podział spadku); inadequatè – „nieodpowiednio, niepełnie”; loci Praesentis – „tutejszego”; supponitur – „przypuszcza się”; pro Persona tantum Sui – „tylko na swoją osobę”; iterato – „ponownie”; Salva Eiusdem Manifestationis melioratione si necessitas postulaverit pleno in robore reservata et Custodita facultate – „z zastrzeżeniem w pełnej mocy prawa poprawienia tegoż manifestu, gdyby zaszła potrzeba”; mpp. – „własnoręcznie”. Szarzanie – „niszczenie, zużywanie”.

Streszczenie

19VI 1770 Antoni Jan Nieczuja Gallicz, podwojewodzi bracławski, w imieniu swoim i małoletnich bratanków Łukasza i Stefana, synów zmarłego Stanisława Nieczui Gallicza, podczaszego parnawskiego, ponawiając manifest z 21 III 1770, zamanifestował się przeciw ich matce Tekli z Dąbrowskich, obecnie Janiszewskiej, skarbnikowej mozyrskiej: jako dożywotniczka nadużywa majątku wartego kilkadziesiąt tysięcy zł – sporządziła i zaprzysięgła niepełny rejestr rzeczy po mężu i po Antonim Turczynowiczu, a wcześniej część ruchomości rozdała krewnym, sprzedała bez taksy lub pożyczała (m.in. kobierce tureckie), pożyczała sumy na skrypty wystawione na siebie, przywłaszcza dochody, rozdarowała i sprzedała siano, wskutek czego padło bydło, konie i owce sukcesorów.

Transkrypcja

k. 449v (skan 0452, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dziewiętnastego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn.

4y przedemną Michałem Jedleckim Compns Littr.

5Wiel. Jmć Pan Antoni Nieczuia Gallicz Podwoiewodzy

6Bracł. Znaku Usarskiego JKMci Woysk W. X. Litt.

7Towarzysz na pko Wiel. Michałowi Janiszewskiemu Skar-

8bnikowi Mozyr. y Tekli z Dąbrowskich pierwszego nie-

9gdy Wiel. Stanisława Nieczui Gallicza Podczę. Parnaws. po-

10wtornego ad praesens Małżeństwa tegoż Wiel. Janiszewskiego

11Małżące Małżąkom [?] idque przychilaiąc się do dawnieyszych

12Manifestów świadczy y remanifestuie się w ten niżey

13opisany Sposob y oto: Jż Wiel. Obżałł. lubo maiąc u-

14wiadomienie o Dyspozycyi Kolbuszowskiey względem ros-

15porządzenia Dobr Ordynackich Konstytucyami utwierdzo-

16[reklamant:] ney

k. 450 (skan 0452, strona prawa)

1ney przecież ac si na fundamencie Cessyi po Tranzakcyach

2Kolbuszowskich uzrobionych [?] nullum roburmaiących Dobra

3Wieś Lemieszowkę ante hac Prawu niegdy Wiel. Stanisława

4Nieczui Gallicza Podczę. Parnaws. Brata Maantis Nay-

5starszego, iako też y Sui Comptis podległe z wielkim po-

6krzywdzeniem tegoż w uzbraniu Prowentów wszelkich

7pro re tegoż należących oraz z uciemiężeniem Poddaństwa

8post fata wyż wspomnianego Wiel. Gallicza Podczaszego

9Parnaws. pierwszego Małżonka Swego in Possessionem uiwzie-

10li [?] nie niechcąc ex proventibus Sobie Manifestantowi udzielić do

11tych czas trzymaią Prowenta biorą, Ludzi uciemiężaią Stawy

12zławiaią, y Jnne Krzywdy nieznośne, iako Jnkwizycyami fu-

13sius dowiedziona będzie, czynią. O co wszystko Tenże Wiel.

14Manifestans przeciwko wyż wyrażonym Obżałowanym ite-

15ratè świadczy y remanifestuie się. Antoni Jan Nieczuia

16Gallicz P. B. mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Druga tego dnia manifestacja Antoniego Jana NIECZUI GALLICZA (por. akt 768), dotycząca wsi LEMIESZÓWKA (w rkp. „Lemieszowkę”) – sprawa znana z aktów 711–713 i 735 (ks. LUBOMIRSKI, wojewoda lubelski, klucz pikowski, nabył Lemieszówkę przez cesję). „Dyspozycya Kolbuszowska” / „Tranzakcye Kolbuszowskie” – układy zawarte w KOLBUSZOWEJ (siedzibie ks. Lubomirskich) w sprawie rozporządzenia dobrami ordynackimi (ordynacji ostrogskiej), zatwierdzone konstytucjami sejmowymi; komparent twierdzi, że cesja na ich podstawie jest nieważna („nullum robur maiących”). Janiszewscy objęli Lemieszówkę po śmierci Stanisława Gallicza i nie dzielą się dochodami z komparentem (współdziedzicem), uciskają poddanych, wyławiają stawy. „Małżące Małżąkom [?]” – zapewne „Małżonce Małżonkom” (błąd pisarza). „Uiwzieli [?]” – zapewne „wzięli”.

Łacina: idque – „i to”; ac si – „jakby”; nullum robur – „żadnej mocy”; ante hac – „przedtem”; pro re tegoż – „na rzecz tegoż”; post fata – „po śmierci”; in Possessionem – „w posiadanie”; ex proventibus – „z dochodów”; fusius – „obszerniej”; iteratè – „ponownie”; mpp. – „własnoręcznie”. Jnkwizycye – przesłuchania świadków.

Streszczenie

19VI 1770 Antoni Jan Nieczuja Gallicz, podwojewodzi bracławski, ponowił manifesty przeciw Michałowi Janiszewskiemu, skarbnikowi mozyrskiemu, i jego żonie Tekli z Dąbrowskich (wdowie po jego bracie Stanisławie, podczaszym parnawskim): mimo wiedzy o rozporządzeniach kolbuszowskich w sprawie dóbr ordynackich, zatwierdzonych konstytucjami, Janiszewscy na podstawie nieważnej cesji objęli po śmierci Stanisława wieś Lemieszówkę, dotąd ją trzymają, pobierają wszystkie dochody, nie dzieląc się z komparentem, uciskają poddanych, wyławiają stawy i wyrządzają inne krzywdy.

Transkrypcja

k. 450 (skan 0452, strona prawa)

1[reszta strony niezapisana; przekreślona dużym znakiem „Z”]

Objaśnienia i tłumaczenia

Wpis niewprowadzony: nagłówek bez numeru marginalnego i bez tekstu; reszta k. 450 zakreślona. Numerowany kolejno (770). Skróty tytułów „P. Z.” – niepewne (może podczaszyna/podczaszy zwinogrodzki [?], podkomorzyna …).

Łacina: Remaa (remanifestatio) – „remanifestacja, kontrmanifest”.

Streszczenie

Nagłówek niewprowadzonego wpisu: remanifestacja w imieniu Potockiej („P. Z.” [?]) przeciw Potockim („P. Z.” [?]). Tekst nie został wpisany.

Transkrypcja

k. 450v (skan 0453, strona lewa)

1[górna połowa strony niezapisana, przekreślona znakiem „Z”]

2Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego.

3Miesiąca Junij Dziewiętnastego Dnia.

4Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y prze-

5demną Michałem Jedleckim Namiesnikiem ptunc Bur-

6grabs. Grodu Winn. Postawiwszy się osobiście Ur. Jmć

7Pan Woyciech Burbiński Jmieniem y z wyraźney woli

8Wiel. Jmć Pana Jozefa Zagorskiego Chorążego Wołyń. Dobr

9Łuki Mieleszkowskiey y Jnnych w Wwie Bracł. a Po-

10wiecie Winnickim Sytuowanych Dziedzica naprzeciwko

11Wiel. Urszuli z Witosławskich Szczeniowskiey Staro-

12ścinie Trechtemirowskiey Pani tudzież Woyskowym nie-

13wiedzieć iakowym pretextem znayduiącym w Dobrach Wiel.

14Obżałłney iako nayuroczyściey skarży y protestuie się

15oto. Jż Wiel. JeyMć Obżałł. Sama się w Dobrach swoich

16bez bytności Wiel. Małżąka swego rządząca tey niedyskre-

17cyi użyć ważyła się, że pod niebytność rząd Dobr Łuki Mie-

18leszkowskiey maiących, Woyskowych Trzech y Podwod

19dwie Dnia Dwunastego Czerwca z Dobr swoich przysław-

20szy do Łuki Mieleszkowskiey Wiel. Pryncypała Żalącego

21się Dziedziczney Budników Dwoch gwałtownie wziąć y

22do Dobr swoich zawieźć kazała, Którzy przysłani do Łu-

23ki Mieleszkowskiey przyiechawszy Budników pomienio-

24nych szukaiąc Hałasy, Krzyki y róznych wielki uczy-

25[reklamant:] nili

k. 451 (skan 0453, strona prawa)

1nili Budników iednych porozpędzali drugich złapawszy bili

2trzech poprzestraszali y do Wieczki [?] przymusili nawet Pi-

3sarza Budnego w Las zapędzili y Jnnych wiolencyi y gwał-

4tów naczynili, na ostatek pomienionych Budników bez

5żadney Rekwizycyi Dworskiey wziowszy na Podwody z

6Sobą będące do Dobr Wiel. Obżałowaney zawieźli O któ-

7re takowe nienależytości Ninieyszy Żalący się Jmieniem W.

8Pryncypała Swego pko wyż Wyrażoney Wiel. Obżałłey

9y Jnnym Uroczyście uskarża się afferuiąc Wiel. Pryn-

10cypała Swego prawnie czynić nieponiechać W. J. Bur-

11binski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Ciąg sporu Józefa ZAGÓRSKIEGO, chorążego wołyńskiego, dziedzica ŁUKI MEŁESZKOWSKIEJ (w rkp. „Łuki Mieleszkowskiey”; por. akty 625, 654), z SZCZENIOWSKIMI (Urszula z WITOSŁAWSKICH, starościna trechtymirowska; mąż Stanisław w niewoli rosyjskiej – por. akty 603, 637, 656, 658, 748). Komparent – Wojciech (Ignacy) BURBIŃSKI (podpis „W. J. Burbinski” = Wojciech Ignacy; por. akt 625 – plenipotent Wojciech Ignacy BURBIŃSKI). Starościna pod nieobecność męża przysłała 12 VI 1770 trzech żołnierzy (zapewne rosyjskich, „Woyskowych”) z dwiema podwodami, którzy porwali dwóch budników (robotników leśnych – smolarzy/potażników), rozpędzili innych, pobili, a pisarza budy zapędzili w las. „Do Wieczki [?]” – odczyt i sens niepewne (może „do ucieczki”). „Pisarza Budnego” – pisarz (dozorca) budy (huty, potaszni).

Łacina: Prott. (protestatio) – „protestacja”; afferuiąc – „oświadczając”; mpp. – „własnoręcznie”. Budnicy – robotnicy w budach leśnych (wypalanie potażu, smoły, węgla drzewnego).

Streszczenie

19VI 1770 Wojciech (Ignacy) Burbiński w imieniu Józefa Zagórskiego, chorążego wołyńskiego, dziedzica Łuki Mełeszkowskiej, zaprotestował przeciw Urszuli z Witosławskich Szczeniowskiej, starościnie trechtymirowskiej, i żołnierzom przebywającym w jej dobrach: 12 VI 1770 pod nieobecność zarządcy przysłała ona trzech żołnierzy z dwiema podwodami do Łuki Mełeszkowskiej po dwóch budników; przybysze robili hałasy, rozpędzili budników, części pobili i przestraszyli, pisarza budy zapędzili do lasu, wreszcie dwóch budników bez porozumienia z dworem wywieźli do dóbr Szczeniowskiej.

Transkrypcja

k. 451 (skan 0453, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dziewiętnastego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y prze-

4demną Michałem Jedleckim Namiesnikiem Burgrabs. Grodu Win-

5n. Compns Littr. Wiel. Jmć Pan Jozef Malinowski Jmieniem Ka-

6hału Miasteczka Żorniszcz w Wwie Bracł. leżącego w pilności

7Onego, takową przed Aktami tuteyszemi Grod. Winn. zanosi

8Manifestacyą: Jż tenże Kahał ad mentem Konstytucyi convoca-

9tionis Anni Millesimi Septingentesimi Sexagesimi Quarti o-

10raz według Lustracyi nawet pro Anno Millesimo Septingente-

11simo Sexagesimo Octavo Pogłowne zupełnie częścią do Skar-

12bu Rzeczypospolitey, częścią do Konfederacyi iako kwity świadczą

13wypłacił, tudzież et pro retroactis Annis iako to pro Anno Mil-

14lesimo Septingentesimo Sexagesimo Nono, niemniey pro Anno

15Millesimo Septingentesimo, Septuagesimo, to iest praesenti

16wypłacać był gotów. a że publiczna na Kray Ukraiński

17od Haydamaków Plaga która Mieszkańców w różne rospędziła

18strony, wiele z życia y maiątku wyzuta, bowiem nietylko Pol-

19szcze, lecz całemu wiadoma Swiatu, y Jnsze zamieszania w Oy-

20czyźnie nastąpiły ze do tych czas Lustracya pięcioletna o uby-

21ciu czyli przybyciu Osob do Podatku Pogłownego nienastą-

22piła Dyspozycya zaś Prześwietney Kommissyi Skarbu Ko-

23ronnego roskazała podatek Pogłownego wypłacać a że tenże

24Kahał Żorniski przez dwa Roki zupełne przez włóczę-

25gę chroniąc życia nietylko że w handlach mofitu [?] niemiał, a-

26le iuż w tych czasach dwa razy konflagracyą poniosł, przez

27którą z ostatniego pomieszkania wyniszczony został a dla

28tych y dla Jnnych przyczyn nietylko do wypłacenia podatku

29w czawiłym [?] nie są sposobni y sufficientes Żydzi wspomnianego

30Miasteczka Żorniszcz, lecz y do sustentowania się niemaiąc

31sposobu dla przymnożonych z Zrodła woyny wynikaiących o-

32koliczności głodu drożyzny w Ukrainie niepraktykowa-

33ney niemniey dla Expens Woyska Podwod y różnych extorsyi

34uciemiężaiących, a z ostatniego wyzuwaiących którym aże

35dostarczyć niemożna, Słyszno w czasie teraźnieyszym

36[reklamant:] Haydamacy

k. 451v (skan 0454, strona lewa)

1Haydamacy grassować znacznie poczęli przez których daycie [?]

2Boże aby się można osiedzić a pobudować Miasteczka trudno

3zaczym praecavendo integritati Civitatis et ultimae ruinae Prze-

4świętney Kommissyi Skarbu Koronnego dopraszaiąc się Ży-

5dzi Żorniscy y doprać [?] będą względu y miłosierdzia iterata

6Jdem Compns Maans de Diligentia nieraz wspomnionego

7Kahału Żorniskiego nomine Maat vice Jozef Mali-

8nowski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent – Józef MALINOWSKI, plenipotent kahału ŻORNISZCZE (w rkp. „Miasteczka Żorniszcz”, „Kahał Żorniski”) w województwie bracławskim. Kahał zapłacił pogłówne za 1768 r. (wg konstytucji konwokacyjnej 1764 i lustracji), częściowo do skarbu Rzeczypospolitej, częściowo do konfederacji (barskiej), i był gotów płacić za 1769 i 1770, lecz po hajdamaczyźnie (koliszczyzna 1768), wobec braku nowej lustracji pięcioletniej, dwóch pożarów miasteczka, głodu i drożyzny wywołanych wojną (rosyjsko-turecką), wydatków na wojsko i podwody oraz ponownych grasowań hajdamaków nie jest w stanie płacić; prosi Komisję Skarbu Koronnego o względy. Tytuł marginalny: „o nieważności [?] płacenia” – zapewne „o niemożności płacenia” (por. akty 708, 724). „Mofitu [?]” – zapewne „profitu” (zysku). „W czawiłym [?]” – odczyt niepewny (może „w całym”). „Słyszno [?]” – zapewne „słychać”.

Łacina: ad mentem Konstytucyi convocationis Anni Millesimi Septingentesimi Sexagesimi Quarti – „według konstytucji konwokacyjnej roku 1764”; pro Anno Millesimo Septingentesimo Sexagesimo Octavo – „za rok 1768”; et pro retroactis Annis … Nono … Septuagesimo, to iest praesenti – „i za lata następne: 1769 … 1770, to jest bieżący”; sufficientes – „wystarczający, zdolni (do płacenia)”; sustentować się – „utrzymywać się”; extorsye – „wymuszenia”; praecavendo integritati Civitatis et ultimae ruinae – „zapobiegając (o) całość miasta i ostateczną ruinę”; iterata Jdem Compns Maans de Diligentia … nomine Maat vice – „ponownie tenże stawający manifestant w pilności imieniem … manifestuje się (raz jeszcze)”; Konflagracya – pożar.

Streszczenie

19VI 1770 Józef Malinowski w imieniu kahału miasteczka Żorniszcze (woj. bracławskie) oświadczył dla zachowania prawa, że kahał zapłacił pogłówne za 1768 r. (częściowo do skarbu, częściowo konfederacji) i był gotów płacić za 1769 i 1770 r., lecz wskutek hajdamackiej rzezi, która rozproszyła i wyniszczyła mieszkańców, braku nowej lustracji pogłównego, dwóch pożarów miasteczka, głodu, drożyzny, kosztów wojska, podwód i wymuszeń oraz ponownych grasowań hajdamaków Żydzi żorniscy nie są w stanie płacić podatku ani się utrzymać; proszą Komisję Skarbu Koronnego o wyrozumiałość.

Transkrypcja

k. 451v (skan 0454, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y przede-

4mną Michałem Jedleckim Namiesnikiem Burgrabs. Grodu Win-

5n. Compns Littr. Ur. Jmć Pan Stefan Tomaszewski Jmieniem

6Wiel. Jmć Pana Rokickiego Łowczego Smoll. Dobr Sałohubow-

7ki [?] y Buhaiowki vigore Prawa Sobie Służącego Possessora

8Pana y Jnn. na pko Wiel. JeyMci Pani Krasickiey Staro-

9ście Mereckiey niegdy W. Krasickiego Sty Mereckiego Mał. pozo-

10stałey Wdowie Dobr Teleżyniec Skały [?] y Jnn. dożywotniey

11Pani y Sium Tegoż Wiel. Krasickiego Sty Mereckiego a

12naybardziey Ur. Zaleskim wyżey wzmiankowanych Dobr

13Dyspozytorom, Kozakom y Poddaństwu do niżey wyrażonych

14wiolencyi Licencyowanym żali y protestuie się oto: Jż Ur. Za-

15leski czyli z roskazu Wiel. Pani swoiey, albo raczey własnym

16domysłem nietylko w Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt

17Dziewiątym Prosa zielonego Dworskiego na Pniu Dni Dwa-

18naście wypasić dysponowali Ludzi bić Buhaiowskich na

19własnym Polu Buhaiowskim y Sałohubowskich na Sałohu-

20bowskim kazali ale też w Roku ninieyszym spędziwszy Lu-

21dzi Podwod więcey Tysiąca do Lasu Buhaiowskiego zda-

22wna do Buhaiowki należącego y dla stawienia Pasiek iedy-

23nie konserwowanego z Kozakami Oręznemi Którzy na około

24Las ostąpili, czekaiąc tylko aby kto się pokazał z Buhaio-

25wki żeby zabili, gdyż takąż Dyspozycyą y ordynans mie-

26li od Ur. Zaleskiego (: w Pień pomieniony Las wycieli gie-

27dne Drzewo na Wozy zabrali, y do swoich Wsiów zawieźli dru-

28gie Drzewo ze Pnia zwalone umyślnie na Szkodę porzucili,

29nad to po Pasiekach Szkody wielkie poczynili bo rąbiąc drze-

30wo pod Pasiekami w Pasiekach Pszczoły pospadały y roie po-

31uciekały y potrząsły się, Pasieczników z Pasiek powyganiali

32y wiele Krzywd naczynili. At in verificationem Commissorum

33Tenże Compns stawił y prezentował przed Urzędem ninieyszym

34Kozaka zbroynego z Spisą y Pistoletem na Koniu przy gwał-

35townym naiechaniu Lasów Buhaiowskich złapanego Któ-

36rego prezentowanego Kozaka y wyżey Specyfikowane rze-

37czy tenże Ur. Komparent ad Effidejussionem Partis w Kan-

38[reklamant:] cellaryi

k. 452 (skan 0454, strona prawa)

1cellaryi Grod. Winn. zostawił, Urząd zaś Grod. Winn. Kozaka

2wolnym uczynił, rzeczy zaś ad sequestrum przyiął a zatym

3Komparent y powtornie w pilności Manifestował się y sta-

4wił przed Urzędem Ninieyszym Woźnego Opatr. Wawrzyńca [?]

5Sokalskiego Gnłła Wwa Bracł. y Jnn. Który w moc Relacyi

6swoiey dobrowolnie zeznał. Jż On Roku y Miesiąca na Akcie

7wyrażonych Dnia Osmnastego Junij na affektacyą y Prawną

8Rekwizycyą Wiel. Rokickiego Łowcz. Smoleń. ziezdżał do Lasow

9Buhaiowskich gdzie będąc z przytomną Sobie Szlachtą Urr. Jch-

10mć Panami Janem Grodzickim y Antonim Sobańskim dla tym

11większey wiary do tego Akta użytych widział y oglądał w La-

12sach Buhaiowskich więcey Dziesięciu Tysięcy Drzewa ścięte-

13go ze Pnia w Lesie y po Pasiekach iako też Pszczoł w Ulach

14dla huku wielkiego zgięłłu [?] y mnóstwa Ludzi przez potrzą-

15snie Ulów opadłe y słyszał że wiele Roiow pouciekało co wi-

16dziawszy y słyszawszy z Szlachtą przytomną oświadczywszy

17się przed Urzędem prawdziwey Wizyi zeznał Rell. Kom-

18parent o przyięcie Kopij Woźny Wizyi Relacyą do Akt pro-

19sili y otrzymali Stefan Tomaszewski. Woźny pisać nie-

20umieiący Krzyż kładnie Jacek Sokalski. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent – Stefan TOMASZEWSKI, plenipotent ROKICKIEGO (imię nie podane), łowczego smoleńskiego, posesora wsi SOŁTOHUBÓWKA [?] (w rkp. „Sałohubowki”, „Sałohubowskich”; por. akty 644, 645 – Sołtohubówka [?], Lasota, Witkowscy) i BUHAJÓWKA (w rkp. „Buhaiowka”). Obżałowani – KRASICKA, starościna merecka, wdowa po Krasickim, staroście mereckim, dożywotniczka TELEŻYNIEC i SKAŁY [?] (por. akty 715 – hrabina Krasicka, starościna merecka, staw tetyjowski; 727 – Mikołaj ZALESKI, ekonom teleżyniecki), jej dzieci („Sium” – zapewne „Synom” [?]) oraz dyspozytor ZALESKI (zapewne Mikołaj) z kozakami i poddanymi. Zarzuty: w 1769 wypas dworskiego prosa (12 dni), bicie ludzi; w 1770 wyrąb lasu buhajowskiego (zachowywanego dla pasiek) przez ponad 1000 podwód pod osłoną zbrojnych kozaków, szkody w pasiekach (spadłe pszczoły, uciekłe roje), wygnanie pasieczników. Komparent zaprezentował schwytanego zbrojnego kozaka (z dzidą i pistoletem, na koniu); urząd kozaka uwolnił, rzeczy przyjął w sekwestr. Woźny – w tekście „Wawrzyńca [?] Sokalskiego”, w podpisie „Jacek Sokalski” (rozbieżność w rkp.; imię w tekście odczytane niepewnie). W wizji ponad 10 000 ściętych drzew. „Zgięłłu [?]” – zapewne „zgiełku”. „Ad Effidejussionem Partis” – „dla poręczenia strony” (por. nagłówek aktu 762).

Łacina: vigore Prawa Sobie Służącego – „mocą przysługującego sobie prawa”; At in verificationem Commissorum – „a na dowód popełnionych (czynów)”; ad Effidejussionem [?] Partis – „za poręczeniem strony”; ad sequestrum – „w sekwestr (przechowanie urzędowe)”; Rell. (relatio) – „relacja”. Spisa – dzida; na pniu – (zboże) niezżęte.

Streszczenie

20VI 1770 Stefan Tomaszewski w imieniu Rokickiego, łowczego smoleńskiego, posesora Sołtohubówki [?] i Buhajówki, zamanifestował się przeciw Krasickiej, starościnie mereckiej, dożywotniczce Teleżyniec i Skały [?], a zwłaszcza jej dyspozytorowi Zaleskiemu, kozakom i poddanym: w 1769 r. kazali przez 12 dni wypasać dworskie proso na pniu i bić ludzi buhajowskich i sołtohubowskich na ich polach, a w 1770 r. przysłali ponad tysiąc podwód pod osłoną zbrojnych kozaków (z rozkazem zabicia każdego, kto by się pokazał z Buhajówki), wycięli las buhajowski przeznaczony na pasieki, wywieźli drewno, zniszczyli pasieki i wygnali pasieczników. Komparent przedstawił w urzędzie schwytanego zbrojnego kozaka (uwolnionego przez urząd; broń i koń w sekwestrze). Woźny Jacek (Wawrzyniec [?]) Sokalski z Janem Grodzickim i Antonim Sobańskim 18 VI 1770 stwierdził w lesie ponad 10 000 ściętych drzew i szkody w pasiekach.

Transkrypcja

k. 452 (skan 0454, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y prze-

4demną Michałem Jedleckim Namiesnikiem ptunc Burgra-

5bs. Grodu Winn. Compns Littr. Ur. Woyciech Jgnacy Burbin-

6ski przeyrzawszy się w Aktach Grodu Ninieyszego iako nayu-

7roczyściey pko Ur. Dominikowi Szklinskiemu u Ur. Jana Jed-

8leckiego Jnstygatora Grod. Winn. Służącemu y manifestuie

9się oto: Jż Tenże Obwiniony z namowy czyiessi niemaiąc

10żadney mocy iedynie oczerniaiąc Honor Ninieyszego Żalące-

11go się przed Aktami Grodu Ninieyszego postanowiwszy się

12Manifestem pod Jmieniem JWiel. Mikołaia Junoszy Pias-

13kowskiego Podkomorzego Krzemienieckiego zadaiąc iakoby

14nieattencyą [?] Jnteressów Tegoż JWiel. Podkomorzego Krze-

15mienieckiego do Grodu Ninieyszego przychodzących, opisały

16o nieważności Kapitulacyi ręką JWiel. Podkomor. Krzemie-

17nieckiego Ninieyszemu Żalącemu się podpisaną podał co iako

18niemaiąc mocy bez prawnie uczynił, tak o nieważności tegoż

19Manifestu Jmieniem JWiel. Piaskowskiego Podkomorzego

20Krzemienieckiego sub Die Octava Junij Roku teraznieysze-

21go Tysiąc Siedmset, Siedmdziesiątego przed Aktami

22Grodu Ninieyszego podanego tudzież o oczernienie Honoru

23y bezprawne opisywanie pko Temuż Obwinionemu Mani-

24festuie się zostawiwszy Salwę poprawy w czasie potrzeby

25Woyciech Jgnacy Burbinski mpp.

26[reklamant/nagłówek następnego aktu:] Maa nne JO. X. Lubomirskiego

Objaśnienia i tłumaczenia

Ciąg sporu Wojciecha Ignacego BURBIŃSKIEGO (palestranta grodzkiego winnickiego) z Mikołajem Junoszą PIASKOWSKIM, podkomorzym krzemienieckim (por. akty 739, 742 – Szkliński jako plenipotent Piaskowskiego c/a Burbiński). Dominik SZKLIŃSKI, sługa instygatora Jana JEDLECKIEGO (por. akty 716, 731 – Dominik Szkliński), złożył 8 VI 1770 w imieniu Piaskowskiego, bez pełnomocnictwa, manifest zarzucający Burbińskiemu zaniedbywanie (nieattencya [?]) spraw Piaskowskiego w grodzie i złożenie manifestu o nieważności kapitulacji (umowy) podpisanej przez Piaskowskiego. Burbiński protestuje o nieważność tego manifestu i oczernienie honoru. „Opisały [?]” – zapewne „opisałby”/„iż opisał”. „Bez prawnie” – „bezprawnie”.

Łacina: Compns Littr. – „stawający umiejący pisać”; sub Die Octava Junij – „dnia 8 czerwca”; Salwa poprawy – zastrzeżenie prawa poprawienia manifestu; mpp. – „własnoręcznie”. Kapitulacya – umowa, układ (tu: umowa o prowadzenie spraw [?]).

Streszczenie

20VI 1770 Wojciech Ignacy Burbiński, przejrzawszy akta grodzkie, zamanifestował się przeciw Dominikowi Szklińskiemu, słudze instygatora grodzkiego Jana Jedleckiego, który – z czyjejś namowy i bez żadnego pełnomocnictwa – złożył 8 VI 1770 w imieniu Mikołaja Junoszy Piaskowskiego, podkomorzego krzemienieckiego, manifest oczerniający Burbińskiego (m.in. zarzut zaniedbywania spraw Piaskowskiego i złożenia manifestu o nieważności podpisanej przez niego kapitulacji). Burbiński protestuje o nieważność tego manifestu oraz o zniesławienie, zastrzegając prawo uzupełnienia.

Transkrypcja

k. 452 (skan 0454, strona prawa – dół)

k. 452v (skan 0455, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Pierwszego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y prze-

4demną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabs.

5y Vice Regentem Grod. Winn. Compns Littr. Ur. Jmć Pan An-

6drzey Brudnicki nne et ex Parte JO. X. Jmci Antoniego

7Lubomirskiego Wwdy Lubell. Dobr Klucza Pikowskiego

8Dziedzica tudzież Ur. Jozefa Poznańskiego Guberna-

9tora Pikowskiego przychilaiąc się do dawnieyszego Ma-

10nifestu napko Wiel. Antoniemu lub Jnnego imienia Głę-

11bockiemu Podstolemu Żytomirskiemu, Panu Ur. cuiuscis

12nominis et cognominis Pułkownikowi Jego Kozackiemu y Koza-

13kom po imionach y przezwiskach Wiel. Podstolemu wiadomym

14Naieźnikom y wiolatorom świadczy y manifestuie się w ten

15niżey opisany sposob y oto: Jż Wiel. Głębocki Pułkownika

16Kozaków swoich nasławszy na Dobra Wieś Lemieszowkę

17y Sui Comptis JO. Pryncypała Dziedziczne do Klucza Pi-

18kowskiego należące bez żadney racyi Którzy nietylko że

19Wieś penitus zdezolowali, Szlachtę ex Censu w tychże Do-

20brach mieszkaiącą y Chłopów zniszczyli, Stawy pozławia-

21li y Jnne krzywdy nieznośne poczynili, co czasu Prawa

22Jnkwizycyami dowiedziono będzie, ale też y w Jnnych Do-

23brach iako to w Karczmie Pikowskiey na Szlaku koło Futo-

24rów [?] stoiący Ur. Pułkownik z Czterma Kozakami w Dzień

25Swięta Bożego Ciała z Pikowa nietrzeźwo iadąc Arędarza

26tameczniego naiechał zsiadłszy z Konia y do Jzby uzbro-

27iony w oręż wszedłszy y zastawszy Arędarza y Arędar-

28kę pokutuiących za zmarłym Dzieciąciem niewinnie in-

29festować począł, Któremu gdy nic nieodpowiadali złością

30zapaliwszy się Arędarza za peysy porwawszy niemiłosier-

31nie targaiąc na Dwor z Jzby wyciągnął, nahaiem Sam

32bił y Kozakom kazał, którzy Spisami zabić rozganiali [?]

33się tym się iescze niekontentuiąc powtornie wpadł do Kar-

34czmy y dobywszy z Tasaka [?] Pistoletu do Arędarza strze-

35lił, którego chybiwszy Kawtan tylko na nim wyżey ło-

36kcia przestrzeliwszy Psa blisko Arędarza stoiącego po-

37strzelił, Arendarkę gdy przestraszona krzyknęła hor-

38rendè zbił, oczy popodbiiał. O co wszystko Tenże Ma-

39nifestans nne quorum Supra pko wyż wyrażonym

40Obżałł. iterato świadczy y protestuie się. Et in continen-

41ti Tenże Ur. Maans stawił Woźnego Opatr. Jakoba Jankow-

42skiego który stawiony maiąc przy Sobie stronę Szlachty Mi-

43kołaia Borowskiego y Jozefa Glińskiego maioris eviden-

44tiorisque testimonij gratia adhibitos w moc swey wierney y

45[reklamant:] prawdziwey

k. 453 (skan 0455, strona prawa)

1prawdziwey Relacyi iawnie ustnie y dobrowolnie zeznał.

2Jż On na Urzędowną Rekwizycyą Ur. Jozefa Poznańskie-

3go Gubernatora Pikowskiego Dnia Piętnastego Miesiąca

4Czerwca Roku w Akcie wyrażonego do Karczmy na Szla-

5ku do Miasta Pikowa należącey wraz z przerzeczoną

6Szlachtą osobiście schodził, gdzie będąc zastał Arędar-

7kę na Łożku leżącą słabą na którey ciele to iest na twa-

8rzy z lewey strony oko podbite krwią zaszłe y zasinia-

9łe Plecy y tył zbite y zsiniałe, u Arędarza Plecy zbi-

10te Kawtan na rękawie z lewey strony wyżey Łokcia

11przestrzelony y Psa postrzelonego które to pobicie y

12postrzelenie mienili być sobie zadane od Pułkowni-

13ka Kozackiego Wiel. Głębockiego, widział y urzędownie

14oglądał o czym tenże Woźny z Szlachtą Sobie przyto-

15mną oświadczywszy się przedemną Urzędem prawdzi-

16wey Wizyi zeznał relacyą Prosząc tak Ur. Compns

17iako y Woźny to wszystko Actis connotari co y otrzy-

18mali Andrzey Brudnicki. Woźny nieumieiący pi-

19sać znak Krzyża Swiętego kładnie Jakob Jankowski. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent – Andrzej BRUDNICKI (palestrant grodzki winnicki; podpis), w imieniu ks. Antoniego LUBOMIRSKIEGO, wojewody lubelskiego, dziedzica klucza PIKOWSKIEGO, i Józefa POZNAŃSKIEGO, gubernatora pikowskiego (por. akty 662, 712, 735). Obżałowany – GŁĘBOCKI (imię „Antoni lub innego imienia”), podstoli żytomierski, i jego pułkownik kozacki z kozakami. WAŻNE: w akcie 711 odczytano „Antoni [?] HEMBOLSKI [?], podstoli żytomierski” (i „kozacy Hembolskiego [?]” w 712) – w świetle niniejszego, wyraźnie pisanego aktu chodzi o Antoniego GŁĘBOCKIEGO, podstolego żytomierskiego (do poprawy przy pliku zbiorczym). Najazd na LEMIESZÓWKĘ (zniszczenie wsi, szlachty czynszowej i chłopów, wyłowienie stawów). W dniu Bożego Ciała (14 VI 1770; Wielkanoc 15 IV 1770) pułkownik z czterema kozakami, pijany, napadł w karczmie pikowskiej na szlaku koło „Futorów [?]” (chutorów) na arendarza i arendarkę opłakujących zmarłe dziecko: szarpał arendarza za pejsy, bił nahajem, strzelał z pistoletu (przestrzelił kaftan powyżej łokcia, postrzelił psa), pobił arendarkę. Wizja woźnego 15 VI 1770. „Z Tasaka [?]” – może „z tasaka” (z olstra/kabury [?]); „zabić rozganiali [?]” – odczyt niepewny. Świadek Józef GLIŃSKI – potwierdzony w akcie 778.

Łacina: nne et ex Parte – „imieniem i ze strony”; cuiuscis nominis et cognominis – „jakiegokolwiek imienia i nazwiska”; penitus – „całkowicie”; ex Censu – (szlachta) czynszowa; infestować – „napastować”; horrendè – „okropnie”; nne quorum Supra – „imieniem tych, co wyżej”; iterato – „ponownie”; Et in continenti – „i niezwłocznie”; maioris evidentiorisque testimonij gratia adhibitos – „przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa”; Actis connotari – „zapisać w aktach”. Kawtan – kaftan; pokutować – tu: opłakiwać, odprawiać żałobę.

Streszczenie

21VI 1770 Andrzej Brudnicki w imieniu ks. Antoniego Lubomirskiego, wojewody lubelskiego, dziedzica klucza pikowskiego, i gubernatora pikowskiego Józefa Poznańskiego, ponawiając wcześniejszy manifest, zamanifestował się przeciw Antoniemu Głębockiemu, podstolemu żytomierskiemu, jego pułkownikowi kozackiemu i kozakom: pułkownik najechał wieś Lemieszówkę, zniszczył ją, poszkodował szlachtę czynszową i chłopów, wyłowił stawy, a w dniu Bożego Ciała, jadąc pijany z Pikowa z czterema kozakami, napadł w karczmie pikowskiej na arendarza i arendarkę opłakujących zmarłe dziecko – szarpał arendarza za pejsy, bił nahajem, strzelał do niego (przestrzelił kaftan, postrzelił psa) i pobił arendarkę. Woźny Jakub Jankowski ze szlachtą Mikołajem Borowskim i Józefem Glińskim [?] 15 VI 1770 obejrzał pobitych i stwierdził obrażenia.

Transkrypcja

k. 453 (skan 0455, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Pierwszego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y

4przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabs. y Vice Regentem Grod. Winn. Stanowszy

6oczewisto Woźny Gnłł Wwa Bracł. y Jnn. Opatr. Ja-

7kub Jankowski który in vim suae verae ac fidelis Rell.

8palam publicè liberèque recognovit. Jż On Roku Ty-

9siąc Siedmset Siedmdziesiątego Dnia Dwudziestego Ju-

10nij na affektacyą y prawną Rekwizycyą JO. X. Jmci

11Antoniego Lubomirskiego Wwdy Lubell. Dobr Klucza U-

12ładowskiego Dziedzica maiąc przy Sobie Stronę Szla-

13chty Ludzi wiary godnych Urr. Jchmćw Panów An-

14drzeia Rosińskiego [?] y Macieia Rylskiego maioris

15evidentiorisque Testimonij gratia sibi adhibitos był

16w Dobrach wsi Bondarowce a Possessyi WW. XX. Je-

17zuitów Winn. podległych gdzie będąc niewiernego Jcka [?]

18Arędarza Bondarowskiego y Konia przez niego u Pod-

19danego Uładowskiego zagrabionego u Dyspozytora y

20Woyta

k. 453v (skan 0456, strona lewa)

1Woyta teyże Wsi Bondarowski aresztował y pra-

2wnie przyporęczył który areszt benevolè iest przy-

3ięty a tak On Woźny Szlachtą Sobie przytomną

4oświadczywszy się przed Urzędem uczynił y zeznał pra-

5wdziwego Aresztu Rell. Woźny nieumieiący pisać znak

6Krzyża Swiętego kładnie Jakob Jankowski. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Areszt (zabezpieczenie do rozprawy) arendarza wsi BONDARÓWKA (w rkp. „Bondarowce”, „Bondarowski”; w nagłówku marg. „w Bodnarowce”), będącej w posesji jezuitów winnickich, oraz konia, którego arendarz zagrabił poddanemu z klucza ULADOWSKIEGO (w rkp. „Uładowskiego”) ks. Antoniego LUBOMIRSKIEGO; areszt złożono u dyspozytora i wójta bondarowskiego. Imię arendarza „Jcka [?]” – odczyt niepewny („niewiernego” – Żyda). Świadek „Andrzej Rosiński [?]” (w akcie 777 „Rosiński”/„Rosiński” – inicjał R pewny, dalsze litery niepewne).

Łacina: in vim suae verae ac fidelis Relationis palam publicè liberèque recognovit – „mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał”; maioris evidentiorisque Testimonij gratia sibi adhibitos – „przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa”; benevolè – „dobrowolnie”.

Streszczenie

21VI 1770 woźny Jakub Jankowski zeznał, że 20 VI 1770 na żądanie ks. Antoniego Lubomirskiego, wojewody lubelskiego, dziedzica klucza uładowskiego, w obecności szlachty Andrzeja Rosińskiego [?] i Macieja Rylskiego był we wsi Bondarówka (w posesji jezuitów winnickich) i u tamtejszego dyspozytora i wójta aresztował arendarza Icka [?] oraz konia, którego ten zagrabił poddanemu z klucza uładowskiego; areszt przyjęto dobrowolnie.

Transkrypcja

k. 453v (skan 0456, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Pierwszego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn.

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namies-

5nikiem Burgrabs. y Vice=Regentem Grod. Winn.

6Stanowszy oczewisto Woźny Gnłł Wwa Bracł. y Jnn.

7Opatr. Jakob Jankowski w moc prawdziwey y skutecz-

8ney Rell. swoiey iawnie ustnie y dobrowolnie zeznał.

9Jż On Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego Die

10Decima Octava Junij na affektacyą y Prawną Re-

11kwizycyą JO. X. Jmci Antoniego Lubomirskiego Wwdy

12Lubell. Dobr Klucza Uładowskiego Dziedzica ma-

13iąc przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych

14Urr. Jchmćw Panów Andrzeia Rosińskiego [?] y Ma-

15cieia Rylskiego maioris evidentiorisque testimonij

16gratia sibi adhibitos był w Dobrach Wsi Bie-

17łaszkach [?] do Klucza Pohrebyskiego należących gdzie

18będąc Roboczych Ławryka Hawryszczuka z Żoną

19Dziećmi, Stefana Hawryszczuka z Żoną Dziećmi,

20Trochima Hawryszczuka Parobka, Jwana Bzdun-

21czuka [?] z Żoną, Hryćka Bzdunczuka [?] z Żoną Pod-

22danych Dziedzicznych z Dobr Klucza Uładowskiego

23zbiegłych y w Dobrach Wsi Biełaszkach [?] bytem

24osiadłych, cum omni Suppellectili domestica w

25Grzywnach Prawem opisanych u Dyspozytora tych-

26że Dobr y Gromady tameyszey aresztował y pra-

27wnie przyporęczył, który Areszt tak Ur. Dyspo-

28zytor iako y Gromada Biełaszkowiecka [?] benevo-

29lè przyiowszy do rozprawy prawney wyż wyra-

30żonych Zbiegów Jmieniem Pana Swego dotrzymać

31deklarowali a tak On Woźny Szlachtą Sobie

32przytomną oświadczywszy się z tamtąd powróciwszy

33[reklamant:] przed Urzędem

k. 454 (skan 0456, strona prawa)

1przed Urzędem prawdziwego Aresztu uczynił y zeznał

2Rell. de quo praesens Eiusd. Mllis Rell. Mllis qui

3supra Crucem posuit. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Areszt zbiegłych poddanych dziedzicznych z klucza ULADOWSKIEGO ks. Antoniego LUBOMIRSKIEGO, którzy osiedli we wsi „Biełaszki” [?] (w rkp. „Biełaszkach”, „Gromada Biełaszkowiecka”) należącej do klucza POHREBYSKIEGO (dobra Rzewuskich [?] – por. akt 622: klucz pohrebyski, Samhorodek); nazwa wsi niepewna (może BIAŁASZKI/BIELASZKI). Zbiegowie: Ławryk HAWRYSZCZUK z żoną i dziećmi, Stefan HAWRYSZCZUK z żoną i dziećmi, Trochim HAWRYSZCZUK – parobek, Iwan i Hryćko BZDUNCZUKOWIE [?] z żonami; zatrzymani wraz z całym sprzętem domowym. Dyspozytor i gromada przyjęli areszt i zobowiązali się stawić zbiegów do rozprawy.

Łacina: Die Decima Octava Junij – „dnia 18 czerwca”; maioris evidentiorisque testimonij gratia sibi adhibitos – „przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa”; cum omni Suppellectili domestica – „z całym sprzętem domowym”; benevolè – „dobrowolnie”; de quo praesens Eiusdem Ministerialis Relatio. Ministerialis qui supra Crucem posuit – „o czym niniejsza relacja tegoż woźnego; woźny wyżej wymieniony postawił krzyż”.

Streszczenie

21VI 1770 woźny Jakub Jankowski zeznał, że 18 VI 1770 na żądanie ks. Antoniego Lubomirskiego, wojewody lubelskiego, dziedzica klucza uładowskiego, w obecności szlachty Andrzeja Rosińskiego [?] i Macieja Rylskiego był we wsi Biełaszki [?] należącej do klucza pohrebyskiego i u tamtejszego dyspozytora i gromady aresztował zbiegłych z klucza uładowskiego poddanych – rodziny Hawryszczuków i Bzdunczuków [?] – wraz z całym ich dobytkiem; dyspozytor i gromada zobowiązali się stawić ich do rozprawy.

Transkrypcja

k. 454 (skan 0456, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Pierwszego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn.

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesni-

5kiem Burgrabs. Grodu Winn. Stanowszy oczewisto

6Woźny Gnłł Wwa Bracł. y Jnn. Opatr. Jakob Jan-

7kowski w moc swey wierney y prawdziwey Rell. iawnie

8ustnie y dobrowolnie zeznał. Jż On Roku Tysiąc

9Siedmset, Siedmdziesiątego Miesiąca Czerwca Piętna-

10stego Dnia na affektacyą y Prawną Rekwizycyą

11Wiel. Jmć Pana Antoniego Nieczui Gallicza Podwoie-

12wodzego Bracł. Znaku Husarskiego JKMci Woysk W.

13X. Litt. Towarzysza maiąc przy Sobie Stronę Szlachty

14Ludzi wiary godnych Urodz. Mikołaia Borowskiego

15y Jozefa Glińskiego maioris evidentiorisque Testimo-

16nij gratia sibi adhibitos był w Dobrach Mieście Pi-

17kowie y tam w Zamku będąc Summę Trzy Tysiące złtch

18Polltch Sum niegdy Wiel. Stanisława Nieczui Gal-

19licza Podczaszego Parnawskiego Brata rodzonego

20Ninieyszego Rekwirenta należącą w Skarbie J. O. Xią-

21żąt Jchmćw WWdów Lubell. Dobr Klucza Pikowskie-

22go Dziedziców będącą wraz z Prowizyą od niey

23pochodzącą u Ur. Jozefa Poznańskiego Gubernatora

24Pikowskiego z pewnych przyczyn Aresztował y pra-

25wnie przyporęczył, który Areszt Ur. Gubernator be-

26nevolè przyiął, a tak On Woźny z Szlachtą Sobie

27przytomną oświadczywszy się z tamtąd powróciwszy

28przed Urzędem prawdziwego Aresztu uczynił y zeznał

29Rell. Mllis qui Supra Crucem posuit. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Ciąg sprawy LEMIESZÓWKI (por. akty 711–713, 735, 768–769, 775): w akcie 712 ks. LUBOMIRSKI zaprezentował 3000 zł dla sukcesorów GALLICZA (za cesję Lemieszówki). Antoni NIECZUJA GALLICZ, podwojewodzi bracławski, brat zmarłego Stanisława, podczaszego parnawskiego, każe aresztować tę sumę z prowizją w skarbie książąt Lubomirskich, wojewodów lubelskich, w zamku w PIKOWIE, u gubernatora Józefa POZNAŃSKIEGO (zapewne by nie trafiła do rąk Janiszewskich). „Sum” – zapewne „Summy” (powtórzenie). „JJWWdów Lubell.” – „wojewodów lubelskich” (książę i księżna).

Łacina: maioris evidentiorisque Testimonij gratia sibi adhibitos – „przybranych dla większego i wyraźniejszego świadectwa”; benevolè – „dobrowolnie”; Rell. Ministerialis qui supra Crucem posuit – „relacja; woźny wyżej wymieniony postawił krzyż”.

Streszczenie

21VI 1770 woźny Jakub Jankowski zeznał, że 15 VI 1770 na żądanie Antoniego Nieczui Gallicza, podwojewodziego bracławskiego, towarzysza husarskiego wojsk WXL, w obecności szlachty Mikołaja Borowskiego i Józefa Glińskiego był w zamku w Pikowie i u gubernatora pikowskiego Józefa Poznańskiego aresztował znajdującą się w skarbie książąt Lubomirskich, wojewodów lubelskich, sumę 3000 zł wraz z prowizją, należną po zmarłym Stanisławie Nieczui Galliczu, podczaszym parnawskim; gubernator przyjął areszt dobrowolnie.

Transkrypcja

k. 454 (skan 0456, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Pierwszego Dnia

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn.

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesni-

5kiem Burgrabs. y Vice=Regentem Grod. Winn.

6[reklamant:] Stanowszy

k. 454v (skan 0457, strona lewa)

1Stanowszy oczewiście Woźny Gnłł Wwa Bracł. y Jnn.

2Opatr. Jozef Tarnawski in vim suae verae ac fidelis Re-

3lationis palam publicè libereque recognovit. Jż Roku teraz-

4nieyszego Tysiąc Siedmset, Siedmdziesiątego Die Vigesi-

5ma Junij ad affectationem Juridicamque requisitionem

6Wiel. Jmć Xiędza Kazimierza Małskiego Proboszcza Nie-

7mirowskiego maiąc przy Sobie Stronę Szlachty Ludzi

8wiary godnych Urr. Jchmćw Panów Jędrzeia Butni-

9ckiego [?] y Jana Witeszyńskiego maioris evidentiorisque

10testimonij gratia sibi adhibitos był w Dobrach Wsi

11Gliniańcach [?] na Części Wiel. Kordysza Cześnika Winnickie-

12go Dziedziczney we Dworze gdzie będąc Pracowitego Hry-

13cka alias Hrynka osadczego Arędarza przeszłego Soro-

14czyńskiego [?] aktualnego złodzieia, Dziedzicznego Pod-

15danego Gliniańieckiego [?] tegoż Wiel. Kordysza Cześn.

16Winn. ze wszystką iego chudobą, bydłem, Wołami, Koń-

17mi Kotłami y sprzętami Domowemi ex Ratione pokra-

18dzenia Koni pary przez tegoż Hrynka Poddanego Gli-

19niańieckiego [?] u Wiel. Jmć Xiędza Proboszcza Niemirowskie-

20go, tamże we Dworze będących u Wiel. Kordysza Cześn.

21Winn. y Ur. Jmć Pana Jankowskiego [?] Ekonoma Glinia-

22nieckiego [?] w Grzywnach Prawnych aresztował y prawnie

23przyporęczył, który Areszt na pomienione rzeczy Chudo-

24bę, bydło, Woły, Konie, Kotły tegoż Hrynka własne we

25Dworze się znayduiące Ur. Jakowski [?] Ekonom nomine

26Wiel. Kordysza Cześn. Winn. benevolè przyiowszy

27one ad Dijudicationem causae dotrzymać deklarował

28się a tak pomieniony Woźny z Szlachtą Sobie przyto-

29mną oświadczywszy się z tamtąd tu ad Acta stanow-

30szy przedemną Urzędem uczynił y zeznał prawdziwe-

31go Aresztu Rell. de quo praesens Eiusd. Mllis Rell.

32Mllis ignarus Scribendi Signum Crucis posuit Jozef

33Tarnawski Woźny. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Ostatnie słowo k. 454 („Stanowszy”) jest reklamantem – tekst relacji ciągnie się na k. 454v (wpis kompletny). Rekwirent – ks. Kazimierz MAŁSKI, proboszcz niemirowski („W. X.” w nagłówku = Wielebny Ksiądz; por. akt 616 – proboszcz niemirowski „Halski [?]” – może ta sama osoba: MAŁSKI). Hryćko alias Hrynko, poddany dziedziczny z GLINIAŃCÓW [?] (w rkp. „Gliniancu”, „Gliniańcach”, „Gliniańieckiego”), dawny „osadczy” arendarz (?) z SOROCZYNA [?] („Arędarza przeszłego Soroczyńskiego [?]” – sens niepewny), ukradł parę koni proboszczowi niemirowskiemu; woźny aresztował jego dobytek (bydło, woły, konie, kotły i sprzęty) we dworze Stanisława [?] KORDYSZA, cześnika winnickiego (por. akt 672), u ekonoma gliniańskiego – nazwisko ekonoma w rkp. raz „Jankowskiego [?]”, raz „Jakowski [?]”. Woźny – „Józef Tarnawski” (podpis wyraźny: „Tarnawski”). Świadek „Jędrzej Butnicki [?]” – może Brudnicki (por. Andrzej BRUDNICKI, akty 745, 775); Jan WITESZYŃSKI – por. akty 722–724, 726.

Łacina: in vim suae verae ac fidelis Relationis palam publicè libereque recognovit – „mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał”; Die Vigesima Junij – „dnia 20 czerwca”; ad affectationem Juridicamque requisitionem – „na żądanie i prawną rekwizycję”; ex Ratione – „z powodu”; ad Dijudicationem causae – „do rozstrzygnięcia sprawy”; Ministerialis ignarus Scribendi Signum Crucis posuit – „woźny nieumiejący pisać postawił znak krzyża”. Chudoba – dobytek.

Streszczenie

21VI 1770 woźny Józef Tarnawski zeznał, że 20 VI 1770 na żądanie ks. Kazimierza Małskiego, proboszcza niemirowskiego, w obecności szlachty Jędrzeja Butnickiego [?] i Jana Witeszyńskiego był we wsi Gliniańce [?], w części dziedzicznej Kordysza, cześnika winnickiego, i we dworze aresztował cały dobytek (bydło, woły, konie, kotły i sprzęty) poddanego Hrycka alias Hrynka, który ukradł proboszczowi parę koni; ekonom gliniański Jankowski [?] w imieniu Kordysza przyjął areszt i zobowiązał się dotrzymać rzeczy do rozstrzygnięcia sprawy.

Transkrypcja

k. 454v (skan 0457, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y prze-

4de mną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabs. y Vice Regentem Grod. Winn. Osobiście sta-

6wiwszy się Wiel. Jmć Pan Andrzey Krzewski Cześnik

7Nowogrodz. Dobr Miasta Tywrowa y Jnn. do nale-

8[reklamant:] żących

k. 455 (skan 0457, strona prawa)

1żących Części swoich Dziedzic z przychileniem się

2do dawnieyszych Manifestów w tey sprawie zaniesionych

3ponawiaiąc one, iak nayuroczyściey napko Wiel. Jmci Pa-

4nu Zacharyaszowi Jaroszyńskiemu Podstolemu Winn.

5nienależycie y bezprawnie tey Części posiadaiącemu żalił

6y manifestował się w takowy sposób: Jż Wiel. Podsto-

7li Winn. niekontentuiąc się tym skrzywdzeniem, że Wiel.

8Stawaiącemu, Sam przez się y przez subordynowane Oso-

9by czas długi różnemi sposobami Onego tentuiąc do zbycia

10Części w Dobrach Tywrowie (: czego żadną miarą W. Ma-

11nifestant uczynić niechciał :) tey Części gwałtownym Spo-

12sobem ziechawszy odebrał, y one do tych czas bezpra-

13wnie trzymaiąc usum fructuum partycypuie, iescze na

14większe onego goniąc pokrzywdzenie różnemi Tranza-

15kcyami bezprawne Prawo swoie na tę Część waliduie

16y iakowąsi Donacyą niby od Ninieyszego Stawaiące-

17go na Osobę Wiel. Obżałł. przed Aktami iakowemiś

18na Część Dobr Tywrowa y Jnn. zeznaną przed różne-

19mi Osobami zarzeczyła się [?] Którey W. Stawaiący iako

20w żadnym Grodzie y Aktach Autentycznych ile maiący

21też Dobra zaszły Process osobiście niezeznawał y o

22niey niewie, tak o nieważność wszelkich Tranzakcyi że

23by iakie kiedy y iakim sposobem nastąpić miały po-

24wtornie manifestuiąc się, o to wszystko prawnie czynić

25niezaniedbać oświadcza się. Andrzey Krzewski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Spór o TYWRÓW (por. akty 632, 648–649 – Zachariasz JAROSZYŃSKI, podstoli winnicki, dziedzic Tywrowa; Bochdaszewscy, Wasylówka – klucz tywrowski). Komparent – Andrzej KRZEWSKI (w rkp. „Krzewski”, podpis „Andrzey Krzewski mpp.”; nazwisko potwierdzone w aktach 781–782), cześnik nowogrodzki, współdziedzic Tywrowa. Jaroszyński długo namawiał go do sprzedaży części, a wreszcie zajechał ją siłą, trzyma i pobiera dochody, a swoje prawo umacnia rzekomą donacją od komparenta, zeznaną w jakichś aktach; Krzewski oświadcza, że takiej donacji nigdzie nie zeznawał, a zaprzecza ważności wszelkich transakcji. „Zarzeczyła się [?]” – sens: „zarzuca się, powołuje się” [?]. „Ile maiący też Dobra zaszły Process” – sens: „tym bardziej, że o te dobra toczy się proces”.

Łacina: usum fructuum partycypuie – „korzysta z użytków (dochodów)”; tentować – „namawiać, kusić”; walidować – „umacniać, czynić ważnym”; Donacya – „darowizna”; mpp. – „własnoręcznie”.

Streszczenie

22VI 1770 Andrzej Krzewski, cześnik nowogrodzki, współdziedzic miasta Tywrowa, ponowił dawniejsze manifesty przeciw Zachariaszowi Jaroszyńskiemu, podstolemu winnickiemu: ten długo, sam i przez swoich ludzi, nakłaniał go do sprzedaży części w Tywrowie, a gdy komparent odmówił, zajechał ją gwałtem, dotąd trzyma i pobiera z niej dochody, a swoje rzekome prawo podpiera transakcjami i jakąś darowizną, rzekomo zeznaną przez komparenta, której ten nigdy w żadnych aktach nie zeznał. Komparent protestuje o nieważność wszelkich takich transakcji.

Transkrypcja

k. 455 (skan 0457, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn.

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabs. y Vice Regentem Grod. Winn. Osobiście się stawiaią

6Wiel. Jmć Pan Andrzey Krzewski Cześn. Nowogrod. do

7tych czas tak wielkie skrzywdzenia cierpliwie znosząc

8y, niezdołaiąc iuż daley z ciężkiego onych wytrzymać

9żalu tękowe [?] napko Wiel. Jmci Panu Jakubowi Krzew-

10skiemu Podstol. Żydaczews. Bratu rodzonemu Nay-

11starszemu (: Ktoremu wszelką cześć y uszanowanie czyniąc :)

12iako nayuroczyściey zanosi użalenie: Jż Wiel. Obżałł. lu-

13bo wie otym dostatecznie że tak Ninieyszy Stawaiący

14[reklamant:] naymłodszy

k. 455v (skan 0458, strona lewa)

1Naymłodszy iako y postarsi Braia y Siostry wraz

2z Wiel. Obżałł. w rowney zostaiąc Prawa naturze do ro-

3wney w Substancyi należą porcyi, przecież Wiel. oskarżo-

4ny niemaiąc na to względu, że y po młodszym Bra-

5ci y Siostrom rowna cząstka należeć powinna niekon-

6tentuiąc się nawet y tym, że przez wszystkie Lata od

7postanowienia prawie swego znaczne trzymaiąc Dobra

8z onych znacznie profitował, całą y teraz ogarnow-

9szy Substancyą, nietylko Wiel. Maanta, ale y Dru-

10gich Brači y Siostr w ostatnim zniszczeniu zosta-

11iących na żadne Prosby y perswazye przyiaciel-

12skie z urodzoney miłości niemaiąc politowania do

13tey że Substancyi rownie na wszystkich należącey wszy-

14stkie na Siebie iednego obraiaiąc Jntraty żadną miarą

15przypuścić niechce y uchila. Zaczym Ninieyszy Wiel.

16Stawaiący widząc gwałt Prawa natury, o takowe

17skrzywdzenia powtornie napko wyż wyrażonemu

18Obwinionemu żali y manifestuiąc się gdzie z Pra-

19wa należeć będzie upomnieć oświadcza się. Andrzey

20Krzewski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent – ten sam Andrzej KRZEWSKI, cześnik nowogrodzki, co w akcie 780 (tu nazwisko w tekście i tytule marginalnym czytelne jako „Krzewski” – [?] w akcie 780 można usunąć). Pozwany – jego najstarszy brat rodzony Jakub KRZEWSKI, podstoli żydaczowski (w tytule marginalnym „P. Ż.” – Podstoli Żydaczowski). Andrzej jest najmłodszym z rodzeństwa; skarży, że Jakub od lat „od postanowienia swego” (od założenia własnego domu / objęcia dóbr) trzyma znaczne dobra rodzinne, czerpie z nich zyski, a teraz zagarnął całą substancję (majątek po rodzicach), nie dopuszczając młodszych braci i sióstr do równych części mimo próśb i perswazji przyjacielskich. Por. następny akt 782 (Andrzej Krzewski c/a Ignacemu Krzewskiemu, także cześnikowi nowogrodzkiemu – drugiemu bratu).

„Tękowe [?]” – odczyt niepewny (może „tąkowe”, tj. „takowe”). „Obraiaiąc” – właśc. „obracając”. „Uchila” – „uchyla się”. „Profitować” – „korzystać, ciągnąć zysk”.

Łacina: Substancya – „majątek, mienie”; Intraty – „dochody”; Maant (Manifestant) – „manifestujący, komparent”.

Streszczenie

22VI 1770 Andrzej Krzewski, cześnik nowogrodzki, wniósł przed W. Jagiełłowiczem, namiestnikiem burgrabstwa grodu winnickiego, manifest przeciw swemu najstarszemu bratu rodzonemu Jakubowi Krzewskiemu, podstolemu żydaczowskiemu: choć wszyscy bracia i siostry, także najmłodszy komparent, mają z prawa natury równe części w majątku rodzinnym, Jakub od lat trzyma znaczne dobra i czerpie z nich dochody, a teraz zagarnął cały majątek i mimo próśb i perswazji przyjaciół nie dopuszcza rodzeństwa, żyjącego w ostatnim zniszczeniu, do żadnych dochodów. Komparent ponawia skargę i zastrzega dochodzenie praw sądownie.

Transkrypcja

k. 455v (skan 0458, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn.

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesni-

5kiem Burgrabs. y Vice Regentem Grod. Winn. Oso-

6biście stawiwszy się Wiel. Jmć Pan Andrzey Krzewski Cze-

7śnik Nowogrod. iak skoro o nastąpionych między Wiel.

8Jgnacym Krzewskim Cześn. Nowogrod. Bratem swoim

9rodzonym z iedney a Wiel. Jaroszyńskim Podstolim Winn.

10o Trzecią część Dobr miasta Tywrowa z Drugiey strony

11Tranzakcyach dowiedzieć się mogł tak zaraz przychi-

12laiąc się do Prawa natury y samey słuszności na

13pko temuż Wiel. Jmci Panu Jgnacemu Krzewskiemu Cze-

14śnik. Nowogrod. Bratu Starszemu iako nayuroczyściey

15manifestował się o to: Jż Wiel. Oskarżony idąc wbrew

16Prawu natury in Suppressionem Brata młodszego y

17Siostr czyniąc mimo wiadomości tak stawaiącego iako y Siostr

18z tym że Wiel. Panem Zacharyaszem Jaroszyńskim Pod-

19stolim Winn. bez żadnego zniesienia się z Rodzeń-

20[reklamant:] stwem

k. 456 (skan 0458, strona prawa)

1stwem o tęż Trzecią Część Miasta Tywrowa w Kontrakt

2Resignationis Donacye y Jnne Tranzakcye cum Summo

3Praejudicio wszedszy [?] Samego tylko Siebie Kompetytorem tych

4że Dobr być wyraził a Wiel. Maanta y Siostry rownie do

5tey że Substancyi należących nad rowność Działu, ktorego ie-

6szcze niebyło, z Prawa natury należącego od wszystkiego od-

7dalił y uchilił. Zaczym teraz Stawaiący widząc takowe

8bezprawne między Rodzeństwem podstępy [?] y powtornie

9na pko wyż Wyrażonemu Wiel. Obżałł. iako nayuroczy-

10ściey manifestuiąc się o to wszystko prawnie czynić nie-

11zaniedbać oświadcza się z wolnym tego Manifestu przez

12Siebie y wspoł Kompetytorow swoich poprawieniem An-

13drzey Krzewski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Drugi tego dnia manifest Andrzeja KRZEWSKIEGO (por. 780 – c/a Jaroszyński; 781 – c/a brat Jakub). Tu pozwany to brat starszy Ignacy KRZEWSKI, również cześnik nowogrodzki (tak w tekście i w tytule marginalnym: „C. N.”), który bez porozumienia z rodzeństwem zawarł z Zachariaszem JAROSZYŃSKIM, podstolim winnickim, transakcje (kontrakt rezygnacji, donacje itp.) o trzecią część miasta TYWROWA i ogłosił siebie jedynym uprawnionym („kompetytorem”), odsuwając młodszego brata i siostry od działu, którego jeszcze nie przeprowadzono. Wyjaśnia to tło aktu 780 – Jaroszyński wywodzi swoje prawo do części Tywrowa z transakcji z Ignacym Krzewskim.

„Praejudicio” – w rkp. skrót „Pjudicio”. „Wszedszy [?]” – odczyt niepewny (w rkp. jak „w rzedszy”), sens: „wszedłszy (w kontrakt)”. „Podstępy [?]” – odczyt niepewny.

Łacina: in Suppressionem – „ku uciskowi, z pokrzywdzeniem”; Kontrakt Resignationis – „kontrakt rezygnacji (zrzeczenia się, odstąpienia dóbr)”; cum Summo Praejudicio – „z największym uszczerbkiem”; Kompetytor – „współuprawniony, współspadkobierca”; mpp. (manu propria) – „własnoręcznie”.

Streszczenie

22VI 1770 Andrzej Krzewski, cześnik nowogrodzki, manifestował się przeciw bratu starszemu Ignacemu Krzewskiemu, także cześnikowi nowogrodzkiemu: ten wbrew prawu natury i bez wiedzy młodszego brata i sióstr zawarł z Zachariaszem Jaroszyńskim, podstolim winnickim, kontrakt rezygnacji, donacje i inne transakcje o trzecią część miasta Tywrowa, podając się za jedynego uprawnionego do tych dóbr i odsuwając rodzeństwo od nieprzeprowadzonego jeszcze działu. Komparent ponawia protest i zastrzega sobie i współspadkobiercom prawo poprawienia manifestu.

Transkrypcja

k. 456 (skan 0458, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y prze-

4demną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabs. Grodu Winn. Stanowszy oczewisto Woźny Gen.

6Wdztwa Podol. y Jnn. Opatrz. Kazt. [?] Czayka w moc wierney

7Rell. swoiey dobrowolnie zeznał: Jż On Roku teraznieysze-

8go Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego Dnia Dwudzieste-

9go Pierwszego Czerwca Pozew Kommissyi Ekonomiczney

10Skarbu Koronn. na Membranie autentycznym pisany

11odniosł do Dobr Wsi Czerepina y tamten Pozew we Dwo-

12rze tameyszym na Stole położywszy, o położeniu onego Pra-

13wnie publikuiąc do wiadomości przywiodł de Tenore tali:

14My Kommissarze Rady Ekonomiczney Skarbu Koronn.

15Wam Wiel. Stanisławowi Miecznikowi Wendyńskie-

16mu Oycu, Felicyanowi y Jgnacemu lub innych Jmion

17tudzież Marcinowi Synom Dąbrowskim pozwanym

18z Sprawy niżey opisaney y Dobr Wmciow ogołem wszy-

19stkich przykazuiemy, abyście Wmść przed Sądem na-

20szym Kommissyi Skarbu Koronn. na Kadencyi Prawem

21opisaney y w ten czas gdy ta Sprawa do sądzenia przy-

22padnie y przywołana będzie w Warszawie osobiście y za-

23wicie staneli na Jnstancyą Jnstygatora Sądowego y Jego Delat.

24JJ. Wiel. Jmciow Panow Jozefa Wdy Wołyns. Oyca y Jozefa

25Sandomirskiego [?] Chmielnickiego ett. Sty. Syna Hrabiow

26z Tęczyna na Ossolinie Ossolińskich tudzież Uro. Andrze-

27ia Sienkiewicza y Andrzeia Truchnowskiego [?] niemniey Sta-

28rozakonnych Szłomy Dawidowicza y Dawida Szłomowi-

29cza Obywatelow y Kupcow Chmielnickich Aktt. ktorzy

30[reklamant:] przychilaiąc się

k. 456v (skan 0459, strona lewa)

1przychilaiąc się do Tranzakcyi swoich, Dekretow Kom-

2missyi Skarbu Koronn. y Kondescensoryalnych osobliwie

3ostatniego na Gruncie Dobr Miasta Chmielnika w Po-

4niedziałek po Swięcie S. Katarzyny Panny y Męczenni-

5czki blisko to iest Dnia Dwudziestego Siodmego Listo-

6pada Roku Tysiąc Siedmset Sześćdziesiątego Dziewią-

7tego między temiż Stronami przez Urząd Grod. Latycze-

8wski Kondescensoryalny ferowanego oraz Manifestacyi

9o sprzeciwienie się temuż Dekretowi wraz z Publikatą

10nastąpioną pozywaią Wmciow o winy Prawne za prze-

11ciwienie się Dekretowi wyż wspomnianemu względem

12niezapłacenia Summ pierwszey Piętnaście Tysięcy Trzy-

13sta Siedmdziesiąt Złł. Polsk. Drugiey Trzy Tysiące

14Złł. Polsk. za Expensa Prawne umiarkowaney przy-

15sięgą ewinkowanych tak że Luity Czternaście Grzywien

16Polskich y Cztery zakładow Starościńskich za sprze-

17ciwienie się dawnieyszym Dekretom y na zniesienie

18dwoch Kondemnat przysądzonych niemniey o zapła-

19cenie tych że Summ Pierwszey Piętnaście Tysięcy

20Trzysta Siedmdziesiąt Złł. Polsk. drugiey Trzy Ty-

21siące Złł. Polsk. Juramentem ewinkowanych y przy-

22sądzonych wraz z Prowizyą od Terminu zapłace-

23nia Dekretem tym że Kondescensoryalnym naznaczo-

24nego tudzież z Luitami y Zakładami Starościńskie-

25mi wyżey wyrażonemi na ostatek o winy Prawne

26na zniesienie Publikaty ostatniey na Wmciach na-

27stąpioney o nadgrodzenie Szkod y Expens Prawnych

28oraz wszelkich pretensyi stawcie się Wmść na Ter-

29min do odpowiedzenia. Pisan w Warszawie Dnia

30Drugiego Maia Roku Tysiąc Siedmset Siedm-

31dziesiątego. De quo Praesens Opus Mllis Relatio

32Mllis qui Supra Crucem Sanctam posuit. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Relacja woźnego generalnego województwa podolskiego Kazimierza [?] CZAJKI (w rkp. „Opatrz. Kazt. [?] Czayka”; imię skrócone niepewne) o doręczeniu 21 VI 1770 we dworze we wsi CZEREPIN pozwu Komisji Skarbu Koronnego (w tekście „Kommissyi Ekonomiczney Skarbu Koronn.”, „Rady Ekonomiczney”) z 2 V 1770. Powodowie: Józef OSSOLIŃSKI, wojewoda wołyński (ojciec), i jego syn Józef, starosta [?] „Sandomirski [?] Chmielnicki ett.” (w rkp. „Jozefa Sandomirskiego Chmielnickiego ett. Sty. Syna”), hrabiowie z Tęczyna na Ossolinie, a także instygator sądowy oraz mieszczanie Andrzej SIENKIEWICZ i Andrzej TRUCHNOWSKI [?] i Żydzi Szłoma DAWIDOWICZ i Dawid SZŁOMOWICZ, obywatele i kupcy chmielniccy (aktorzy). Pozwani: Stanisław DĄBROWSKI, miecznik wendeński (w rkp. „Miecznikowi Wendyńskiemu”), ojciec, i synowie Felicjan, Ignacy i Marcin DĄBROWSCY. Przedmiot: niewykonanie dekretu kondescensoryjnego (zjazdowego) wydanego przez urząd grodzki latyczowski na gruncie miasta CHMIELNIKA 27 XI 1769 (poniedziałek po św. Katarzynie – 25 XI 1769 przypadało w sobotę, 27 XI – poniedziałek; zgadza się) – zapłata 15 370 zł pol. oraz 3000 zł kosztów, 14 grzywien polskich luit i 4 zakładów starościńskich, zniesienie dwóch kondemnat i publikaty. Tytuł marginalny: „Rell. na Kc. S. K.” = Relacja na [pozew] Komisji Skarbu Koronnego.

„Sandomirskiego [?]” – odczyt niepewny (w rkp. przez fałdę, początek „Sa…”). „Truchnowskiego [?]” – inicjał T/Tr niepewny. „Wendyński” = „wendeński” (Wenden / Kieś w Inflantach; por. Wyleżyńscy, Mysłowscy w wcześniejszych aktach).

Łacina: de Tenore tali – „tej treści”; zawicie – „ostatecznie, pod rygorem” (termin zawity); Delator – „donosiciel, oskarżyciel”; Luity – „kary pieniężne (dla sądu)”; Kondemnata – „wyrok zaoczny”; Juramentem ewinkowanych – „dowiedzionych przysięgą”; De quo Praesens Opus Mllis Relatio – „o czym niniejsza relacja tegoż szlachetnego [woźnego]”; qui Supra Crucem Sanctam posuit – „który postawił [znak] Krzyża Świętego”.

Streszczenie

22VI 1770 woźny generalny województwa podolskiego Kazimierz [?] Czajka zeznał przed W. Jagiełłowiczem, że 21 VI 1770 doręczył we dworze w Czerepinie pozew Komisji Skarbu Koronnego, wydany w Warszawie 2 V 1770 na instancję instygatora oraz Józefa Ossolińskiego, wojewody wołyńskiego, i jego syna Józefa, starosty [?] chmielnickiego, hrabiów z Tęczyna na Ossolinie, a także mieszczan Andrzeja Sienkiewicza i Andrzeja Truchnowskiego [?] i kupców żydowskich chmielnickich Szłomy Dawidowicza i Dawida Szłomowicza, przeciw Stanisławowi Dąbrowskiemu, miecznikowi wendeńskiemu, i jego synom Felicjanowi, Ignacemu i Marcinowi – o przeciwienie się dekretowi kondescensoryjnemu grodu latyczowskiego z 27 XI 1769 (na gruncie Chmielnika) i niezapłacenie 15 370 zł, 3000 zł kosztów oraz luit i zakładów starościńskich.

Transkrypcja

k. 456v (skan 0459, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y

4przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabs. y Vice Regentem Grod. Winn. Compns.

6Pltr Ur. Antoni Marcinowski Jmieniem JJWW. Jchmciow Pań-

7stwa Adama Myszki y Salomei z Kętskich [?] Chołoniew-

8skich Kasztt. Buskich Maltt. Dobr Ziatkowiec z Przyle-

9głościami Dziedzicow przeciwko Wiel. Wielogorskim

10[reklamant:] Woyskim

k. 457 (skan 0459, strona prawa)

1Woyskim Bracł. [?] Sędziom Grod. Winn. Maltt. Rodzi-

2com y Wiel. Antoniemu Wielogorskiemu Synowi skarży

3y świadczy się oto: Jż Wiel. Wielogorscy Woyscy Bratt.

4zaięciem stawu na Rzece Kubliczu [?] grunta Ziatkowieckie, Sia-

5nożęci Pastwiska od gruntow Kuniańskich odgraniczone z

6znaczną skrzywdą zaieli, a Wiel. Wielogorski Syn Wiel. Woy-

7skich Bratt. za kilkokrotnym listownym dopraszaniem

8się zabicia zakotu u Rządcow Wsi Ziatkowiec na Rzece w

9gruntach tey że Wsi Ziatkowiec będącey gdy niemogł zyskać

10pozwolenia gwałtownie zabić tenże zakot oświadczył się

11y zabrawszy Gromady Kuniańskie gdy ten uczynić usiło-

12wał Ur. Stanisław Głowski [?] Dyspozytor Ziatkowiecki nie-

13dopuścił y zabronił. Konia y Siekier kilka przy tym że gwa-

14łtownym zaiechaniu na grunt y biciu zakotu zabrać

15roskazał, tak widząc bezsilność [?] w czasie teraznieyszym

16zamierzania w Wykonaniu gwałtownych zamysłow in-

17ne niesprawiedliwe wynalazł środki, poiechawszy do Komen-

18dy Cudzoziemskiey w Haysynie stoiącey Poddanych Ziatko-

19wieckich nic niewinnych broniących sprawiedliwie swego grun-

20tu za swawolą [?] pozorem niegodziwie oskarżywszy y na

21Wieś Ziatkowce naiechawszy kilku Chłopow z Chałup wziow-

22szy a potym y Dwor Ziatkowiecki gwałtownie z ro-

23żnemi Ludźmi naiechawszy Staynię odbić kazał, Konia o-

24debrał a Poddanych związanych do Komendy w Grano-

25wie stoiącey Usarskiey odwiozł, za ktoremi gdy Ur. Dys-

26pozytor Ziatkowiecki poiechał istotę Jnteressu opowiedzia-

27wszy Komędzie o dziełach W. Wielogorskiego gwałtownych

28obiaśnił Ludzi niewinnych uznawszy z Areszta uwolnić #

29[nota marginalna przy znaku #:] # Komenda

30Granowska kazała, a kiedy y te kroki Wiel. Woyszczyca [?]

31Bratt. w uczynieniu Krzywd Prawem zakazanych ma-

32iąc sobie za niedostateczne dopełnić żądaiąc videndę

33Manifestacyi iakoby z urzędu do Akt niepodaną zarzuta-

34mi nigdy dowieść się niemogącemi, bo ani Ur. Wołodzi-

35nowski [?] się Jnteressował ani Maanta JJWW. Pryncypali

36Kozakow Nadwornych trzymaią, ani Krzywdy tak gwał-

37townym usiłowaniem zabicia zakotu y naieździe wsi Ziatko-

38wiec y Dworu (: lubo każdemu prawem pozwolona obrona

39y bespieczeństwo Dobr obwarowane :) nieponiosł, mentali-

40ter uczynione do Akt ninieyszych zaniosł y nieopisał nie-

41dość na tym, lecz y potey zaleconey wymyślnego uska-

42rżania się videndzie Poddanych Ziatkowieckich na Szla-

43kach zabierać kazał y onych grabić y bić o te tedy wyż

44[reklamant:] wyrażone

k. 457v (skan 0460, strona lewa)

1wyrażone Prawu y sprawiedliwości przeciwne postępki, na-

2iazdy y gwałtowności zalania Gruntow zaięciem stawu

3y o inne Krzywdy Jnkwizycyami czasu Prawa dowieść

4się maiącemi. Tenże Manifestant Jmieniem wyż wy-

5rażonych JJWiel. Pryncypałow swoich powtarza przed

6Aktami Ninieyszemi Użalenia Compns nieumieiący pi-

7sać Krzyż S. kładnie Antoni Marcinowski. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent – Antoni MARCINOWSKI, plenipotent (w rkp. „Compns. Pltr”), niepiśmienny (stawia krzyż), działający w imieniu Adama Myszki CHOŁONIEWSKIEGO, kasztelana buskiego, i Salomei z Kętskich [?] (we wcześniejszych aktach 44-1-5: „z Kąckich”) Chołoniewskiej, dziedziców dóbr ZIATKOWCE z przyległościami. Pozwani: Wielogórscy, wojscy bracławscy [?] (w rkp. „Woyskim Bracł. [?] Sędziom Grod. Winn.” – tytuł niejasny; w tytule marginalnym „S. G. W.” – sędziom grodzkim winnickim), rodzice, i ich syn Antoni WIELOGÓRSKI (w dalszym tekście „Woyszczyc [?] Bratt.”). Por. wcześniejsze akty o Wielogórskich, wojskich bracławskich (Aleksander i Franciszka z Barczkowskich [?]).

Treść: Wielogórscy przez spiętrzenie stawu na rzece KUBLICZ [?] zalali grunty, sianożęci i pastwiska ziatkowieckie odgraniczone od gruntów KUNIAŃSKICH (wieś Kuna); syn, nie uzyskawszy zgody rządców Ziatkowiec na wbicie zakotu (zastawki), z gromadą kuniańską próbował zabić go przemocą, a gdy dyspozytor Stanisław GŁOWSKI [?] nie dopuścił, kazał zabrać konia i siekiery; następnie oskarżył niewinnych poddanych ziatkowieckich przed komendą cudzoziemską (rosyjską) w HAJSYNIE, najechał wieś i dwór w Ziatkowcach, kazał wyłamać stajnię, zabrał konia, a związanych chłopów odwiózł do komendy huzarskiej w GRANOWIE; komenda, wysłuchawszy dyspozytora, uwolniła ich jako niewinnych. Ponadto podał do akt manifest z fałszywymi zarzutami (jakoby Wołodzinowski [?] miał w tym udział, a Chołoniewscy trzymali kozaków nadwornych) i kazał łapać, grabić i bić poddanych ziatkowieckich na szlakach.

Odczyty niepewne: „Kubliczu [?]” (nazwa rzeki), „Głowski [?]” (nazwisko dyspozytora; inicjał G), „bezsilność [?]”, „za swawolą [?]”, „Woyszczyca [?]”, „Wołodzinowski [?]”. „Kętskich [?]” – w rkp. „z Kętskich”/„z Kąckich” (por. wcześniejsze akty: Salomea z Kąckich Chołoniewska).

Łacina: Compns (comparens) – „stawający”; Pltr (plenipotentiarius) – „pełnomocnik”; Maltt. (maritales) – „małżonkowie”; Jnkwizycya – „śledztwo, przesłuchanie świadków”; videnda – „wypis do wglądu”; mentaliter – „wymyślone, w myśli (bez podstaw)”; Pryncypał – „mocodawca”.

Streszczenie

22VI 1770 Antoni Marcinowski, niepiśmienny plenipotent Adama Myszki i Salomei z Kętskich [?] Chołoniewskich, kasztelanostwa buskich, dziedziców Ziatkowiec, manifestował się przeciw Wielogórskim (wojskim bracławskim [?]) i ich synowi Antoniemu: stawem spiętrzonym na rzece Kublicz [?] zalali oni ziatkowieckie grunty, sianożęci i pastwiska; syn usiłował przemocą wbić zakot, zabrał konia i siekiery, oskarżył niewinnych chłopów ziatkowieckich przed rosyjską komendą w Hajsynie, najechał wieś i dwór, zabrał konia i odwiózł związanych poddanych do komendy huzarskiej w Granowie (która ich uwolniła); wniósł też do akt manifest z bezpodstawnymi zarzutami i kazał napadać poddanych na szlakach. Komparent zapowiada dowód przez inkwizycje.

Transkrypcja

k. 457v (skan 0460, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y prze-

4demną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Bur-

5grabs. y Vice Regentem Grod. Winn. Compns. Pltr. Ur. Jmć

6Pan Antoni Marcinowski Jmieniem JW. Jmć Pana Ada-

7ma Myszki Chołoniewskiego Kasztt. Buskiego Dobr

8Klucza Janowskiego Dziedzica pko JWiel. Jmć Panu

9Adamowi lub innego imienia Mniszkowi Chorążemu

10Nadwornemu Koronn. Wiel. Jarszewskiemu Kommis-

11sarzowi, Gubernatorowi y Jnnym przychilaiąc się do da-

12wnych Grodownie uczynionych skarg Wizyi tak o popeł-

13nione gwałtowności iako o niewinne pretensyami swe-

14mi okryślenia świadczy skarży y żali się w ten sposob:

15Jż JWiel. Mniszek Chorąży Nadworny Koronn. maiąc w Dzier-

16żawie Dożywotniey czyli innym Prawem Wieś Suprunow y Jnne

17z Dobrami Janowem y innemi Gruntami, Lasami, stykaią-

18ce się. Lasy Suprunowskie przez Dzierżawcow od Siebie stanowio-

19nych y innych Rządcow tak na Maydany Potażowe takoż

20cudzym Wsiom w Polach leżącym pozwolone zrąbania spu-

21stoszywszy a chcąc Wiel. Kommissarz y inne Rządy o-

22kazałość Dobr JWiel. Panu Swemu w obszerności pokazać

23# uczynić za granice w Grunta Lasy właściwe Janowskie Pod-

24danych Suprunowskich y Posenskich [?] nasyłaią y w one

25wdzierać się każą iako świadczą primitive uczynione u-

26żalenia y prezenty bydła w Lasach Janowskich zabrane y

27Samego JWiel. Mniszka docent [?] Protestacye, iedna Viden-

28da Dnia Czwartego Kwietnia z Prezentą Koni za Bobrką [?] w

29Lasach Janowskich II drogą iadących zabranych, druga Vi-

30denda Dnia Czwartego Maia poczynione że w Dzien-

31nie [?] gwałtownie Lasy rąbać przechodzących Poddanych

32z Pieńkowki czyli Jackowiec [?] na drogach łapać, bić, wię-

33zić Rządy y Wiel. Kommissarz każe, Pracowitego

34[reklamant:] Steciury

k. 458 (skan 0460, strona prawa)

1Steciurę Poddanego Jackowieckiego [?] z iarmarku idącego

2wzięto y w Kaydanach w Suprunowie przez Tydzień trzy-

3mano y bito, Siekiery, wozy pozabierano ani onych od-

4dano, ani w Grodzie przy Koniach niewinnie zabranych

5prezentowano, Pracowitego Pantylego Stawniczego u-

6myślnie na korczowanie y pustoszenie Lasu Janowskiego

7wysłano, więcierze na Rzyce Zcharze [?] przez Grunta Pień-

8kowieckie płynącey za Wieś Pieńkowkę Wiel. Jarszew-

9ski Kommissarz szczegulnie dla czynienia Krzywdy y

10uciemiężenia Poddanych Pieńkowieckich nocą nastawszy

11zabrać rozkazał, inne Krzywdy gwałtowności Lasow Ja-

12nowskich spustoszenie pełnią, o ktore powtorzywszy Ma-

13nifestans Użalenia stawił przed Aktami Ninieyszemi

14Woźnego Gen. Wdztwa Bracł. y Jnn. Opatr. Teodora

15Janowskiego ktory w moc wierney y prawdziwey Rela-

16cyi swoiey zeznał: Jż On na Rekwizycyą Prawną JW.

17Adama Myszki Chołoniewskiego Kasztt. Buskiego Dobr

18Janowa y Jnnych Dziedzica Dnia Czternastego Maia

19maiąc przy Sobie Stronę Szlachty dla tym większey

20wiary sobie przytomnych Urodz. Stanisława Dąbrow-

21skiego y Woyciecha Karlińskiego w Lasy Janowskie ie-

22ździł, gdzie byszy [?] oglądał wycięcie Lasow Janowskich

23przez Pracowitego Pantylego Poddanego Suprunow-

24skiego wyżey Jaru w Kropiwnie do Janowa należącey

25w padaiącego [?] na stay [?] troie wyciętego co oglądawszy y

26przytomną Sobie Szlachtą oświadczywszy się przede-

27mną Urzędem prawdziwą uczynił y zeznał Relacyą

28prosząc tak Compns Protestacyi iako y Woźny Wi-

29zyi Relacyi Copiam Actis connotari co y otrzymali

30Compns nieumieiący pisać Krzyż S. kładnie Antoni

31Marcinowski + Woźny nieumieiący pisać Krzyż S.

32kładnie Teodor Janowski. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent – ten sam plenipotent co w akcie 784, Antoni MARCINOWSKI (niepiśmienny), tu w imieniu Adama Myszki CHOŁONIEWSKIEGO, kasztelana buskiego, dziedzica klucza JANOWSKIEGO. Pozwani: Adam (lub innego imienia) MNISZECH, chorąży nadworny koronny, dzierżawca dożywotni SUPRUNOWA (por. akt 685 – Mniszech, Suprunów c/a Chołoniewski, Janów), jego komisarz i gubernator JARSZEWSKI i inni rządcy. Zarzuty: przez dzierżawców i rządców Mniszcha wycięto lasy suprunowskie (na majdany potażowe i dla cudzych wsi), a teraz, by pokazać „okazałość” dóbr, nasyła się poddanych suprunowskich i posenskich [?] (oraz Żydów janowskich – dopisek marginalny) na lasy janowskie. Powołuje się na protestacje Mniszcha (widendy z 4 IV z prezentą koni zabranych za Bobrką [?] i z 4 V 1770) i wylicza krzywdy: łapanie, bicie i więzienie poddanych z PIEŃKÓWKI czyli JACKOWIEC [?] (Steciura trzymany tydzień w kajdanach w Suprunowie), zabór siekier i wozów, wysłanie Pantylego STAWNICZEGO na karczowanie lasu, zabór więcierzy na rzece „Zcharze [?]” przez komisarza Jarszewskiego. Relacja woźnego generalnego województwa bracławskiego Teodora JANOWSKIEGO (niepiśmienny) o oględzinach 14 V 1770 – ze szlachtą Stanisławem DĄBROWSKIM i Wojciechem KARLIŃSKIM – wycięcia lasów janowskich przez Pantylego, poddanego suprunowskiego, powyżej jaru w KROPIWNIE (wieś należąca do Janowa).

Odczyty niepewne: tytuł marginalny „uiszone [?]”; „Posenskich [?]”; „docent [?]” (może „dowodzą”); „za Bobrką [?]”; „w Dziennie [?]” (może „w Dzień”); „Jackowiec [?]”; „Zcharze [?]” (nazwa rzeki); „byszy [?]” (= „będąc”?); „w padaiącego [?] na stay [?] troie” – zapewne „wpadającego, na stajań troje”. Nota pionowa „Lect. cum Paragrapho pro Eund. [?]” – kolacjonowanie z paragrafem.

Łacina: primitive – „pierwotnie, poprzednio”; videnda – „wypis do wglądu”; Copiam Actis connotari – „aby kopię wpisano do akt”; Compns (comparens) – „stawający”; Pltr – „plenipotent”.

Streszczenie

22VI 1770 Antoni Marcinowski, plenipotent Adama Myszki Chołoniewskiego, kasztelana buskiego, dziedzica klucza janowskiego, ponowił skargi przeciw Adamowi Mniszchowi, chorążemu nadwornemu koronnemu, dzierżawcy dożywotniemu Suprunowa, jego komisarzowi i gubernatorowi Jarszewskiemu i innym rządcom: po wycięciu lasów suprunowskich nasyłają oni poddanych suprunowskich i Żydów janowskich do lasów janowskich, łapią, biją i więżą poddanych z Pieńkówki (Steciura tydzień w kajdanach w Suprunowie), zabierają siekiery, wozy i więcierze. Do akt wpisano relację woźnego bracławskiego Teodora Janowskiego, który 14 V 1770 ze szlachtą S. Dąbrowskim i W. Karlińskim oglądał wycięcie lasu janowskiego przez Pantylego, poddanego suprunowskiego, powyżej jaru w Kropiwnie.

Transkrypcja

k. 458 (skan 0460, strona prawa)

1[pod tytułem – puste miejsce przekreślone zakrętasem; tekst aktu niewpisany]

Objaśnienia i tłumaczenia

Wpis niewprowadzony: sam tytuł marginalny (bez numeru marginalnego i bez tekstu), a dalsza część strony pusta i zamknięta zakrętasem. Numer 786 nadany kolejno (zasada jak dla wpisów 756, 758, 766, 770). Nazwisko „Bykowskiego” – potwierdzone w akcie 796 (Bykowski przy areszcie w Poczapińcach); skrót urzędu „W. B. [?]” niejasny (może „Woyskiego Bracł.” lub „Wiel.”).

Łacina: cum Prezent. (praesentatione) – „z prezentą (okazaniem w grodzie)”; Affidejussio – „poręczenie, ręczenie (rękojemstwo)”.

Streszczenie

Pod datą 22 VI 1770 pisarz zapisał tylko tytuł manifestu Bykowskiego (urząd skrócony „W. B.” [?]) z prezentą konia i innych rzeczy oraz z poręczeniem, lecz samego tekstu nie wpisał – miejsce pozostało puste i zostało przekreślone.

Transkrypcja

k. 459 (skan 0461, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y

4przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrab. y Vice Regentem Grod. Winn. Stawiwszy

6się osobiście Ur. Jmć Pan Benedykt Sidorowicz imieniem y z

7wyraźney woli Wiel. Jozefa Urbanowskiego Skarbnika Wołyns.

8Dobr Wsiow Rachny, Słedzie [?] y Zwedenowka w Wdztwie Bracł.

9a Powiecie Winn. leżących Dziedzica, iak tylko o manifeście

10imieniem niżey wyrażonych Miesiąca y Roku Teraznieyj-

11szych Dnia Piętnastego pko Wiel. Pryncypałowi swemu ni-

12by o niekwitowanie podług Kontraktu przed Aktami tuteysze-

13mi niesłusznie uczynionym dowiedzieć się mogł, tak zaraz po-

14strzegaiąc wszelkiey całości onego uroczyście napko Wiel.

15Antoniemu y Annie z Mossakowskich Michałowskim Stoln.

16Krakows. [?] Maltt. tudzież Wiel. Katarzynie y Anieli w Panień-

17skim Stanie będącym a w opiece Wiel. Stolnikow Krakows. [?]

18Maltt. zostaiącym Mossakowskim Podstolankom Bracł. nie-

19gdy Wiel. Michała y Dominiki Mossakowskich Podstol. Bracł.

20Maltt. Corkom y naturalnym Sukcesorkom manifestuie

21y remanifestuie się w niżey opisany sposob y oto: Jż

22Wiel. Jozef Urbanowski Skarbnik Wołyns. chcąc okupić

23Dobra swoie Dziedziczne Wsie Rachny, Słedzie [?] y Zwede-

24nowkę Prawu Dożywotniemu y zastawnemu niegdy Wiel.

25[reklamant:] Michała y

k. 459v (skan 0462, strona lewa)

1Michała y Dominiki Mossakowskich Podstol. Bracł. Gene-

2ral Mayorow Woysk Koronn. Maltt. podległe powziowszy wiado-

3mość o śmierci tych że Wiel. Generałł. Mayorow w miesią-

4cu ktorym nastąpioney iako po ktorym iuż dożywotnim

5Prawie ozastawnego [?] zaś exspirowaniu w Roku teraznie-

6yszym dostatecznie wiedząc zaraz pierwszych Dniow Marca

7Roku teraz idącego do Wiel. Michałowskiego Stolnika Krako-

8wskiego iedną w małżeństwie, Dwie zaś Sukcessorki niegdy Wiel.

9Mossakowskich Podstol. Bracł. w opiece swoiey maiącego

10na pocztę pisywać zaczoł oświadczaiąc wyliczenie Sum-

11my z Dobr przerzeczonych podług Kontraktu należącey.

12Na te listy w Marcu pisywane może przez niedoyście o-

13nych lub gdzie założenie przy nieregularnym w czasie tera-

14znieyszym Poczt Kraiowych Kursie Wiel. Michałowski nie

15respondował. A tak Wiel. Remaanta Pryncypał nie-

16doczekawszy się na listy swoie rezolucyi, lubo Kontraktem nie-

17inaczey tylko przez listowne oświadczenie o Okupno Dobr wy-

18żey wyrażonych pomiedzić [?] był obowiązany, iednak zapo-

19bieżaiąc wszelkim pretextom Dniow ostatnich Miesiąca Mar-

20ca Roku teraznieyszego Wiel. Antoniego Kenkiewicza [?] Cześni-

21kowicza Mozyrs. uproszonego Przyiaciela y Ur. Markow-

22skiego [?] Sługę swego na Grunt Dobr Rachnow zesłał, kto-

23rzy Wiel. Michałowskiego rządy od Wiel. Stolnika Krako-

24wsk. w tych Dobrach pod ten czas maiącego imieniem Wiel.

25Skarbnika Wołyns. o Okupnie Dobr tylekroć rzeczonych

26na Terminie Kontraktem oznaczonym upewnili. Potym

27upewnieniu y dostatecznym awizowaniu Dnia Dziewią-

28tego Kwietnia Roku teraz upływaiącego Wiel. Stawiącego

29się Pryncypał w Grodzie Łuckim zamanifestował się

30iż Summę z Rachnow należącą dla niebespiecznego prze-

31iazdu do Winnicy ile gdy Kontraktem liczenia Summy

32Grod nieiest przepisany w Grodzie Łuckim Sukcessorom

33niegdy Wiel. Mossakowskich Podstt. Bracł. wyliczy

34y ten Manifest do Grodu tuteyszego sposobem Oblaty

35podał, w czasie tych krokow Wiel. Remaanta Pryn-

36cypał na list swoy Dnia Dziesiątego Miesiąca Kwiet-

37nia Roku Niniejszego pisany od Wiel. Michałowskie-

38go Stoln. Krakows. respons odebrał ktory na Dniu Dzi-

39sieyszym do Akt ninieyszych także sposobem oblaty

40iest podany. Na ostatek Wiel. Skarbn. Wołyns. oka-

41zuiąc wszelką swoią powolność umyślnego Posłańca

42do Wiel. Stoll. Krakows. wysłał, żądaiąc zezwole-

43[reklamant:] nia onego

k. 460 (skan 0462, strona prawa)

1nia onego na liczenie Summy w Łucku iako w mieyscu

2bespiecznieyszym [poprawione nad wierszem] właściwa gdy mieysca Kontrakt nieoznaczył,

3a niedoczekawszy się Rezolucyi dla uprzątnienia wszel-

4kich pretextow Recess od Manifestu względem liczenia w

5Grodzie Łuckim Summy Dwadzieścia Tysięcy Złł. Polsk.

6na Okupienie Dobr Rachny, Słedzie [?] y Zwedenowka uczy-

7nił, oświadczaiąc w Winnicy iako w Grodzie Wdztwa y Po-

8wiatu właściwego pomienioną Summę wyliczyć, y ten w

9Aktach Grodu tuteyszego zaoblatował. Po tych tak do-

10statecznych, nad obowiązki nawet Kontraktu czynionych

11o Okupnie Dobr Wsiow Rachny, Słedzie [?] y Zwedenowka

12uwiadomieniach upewnieniach y awizacyach gdy Wiel.

13Michałowscy Stolnn. Krakows. wraz z wspoł Sukcessorka-

14mi w Manifeście swoim wyżey wyrażonym iescze

15nieawizowanemi być się wyraziła iak to szczegulnie na

16uszkodzenie Wiel. Skarbn. Wołyns. uroszczono, tak Ur.

17Stawiący się Jmieniem Wiel. Pryncypała swego pko wy-

18żey wyrażonym o niesłuszne formowanie pretextu powtor-

19nie iako nayuroczyściey Manifestowawszy y Remanife-

20stowawszy się gotowość liczenia w Grodzie tuteyszym

21na Terminie Kontraktem oznaczonym z Dobr Rachnow

22Słedzie [?] y Zwedenowki należącey Summy oświadcza. Be-

23nedykt Sidorowicz mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Sprawa okupu dóbr RACHNY (Rachny Lasowe), SŁEDZIE [?] (we wcześniejszych aktach „Słodziów [?]”, „Kłodzie [?]”) i ZWEDENÓWKA w pow. winnickim woj. bracławskiego, nabytych przez Józefa URBANOWSKIEGO, skarbnika wołyńskiego (por. akty 663, 745 i in.), obciążonych prawem dożywotnim i zastawnym Michała i Dominiki MOSSAKOWSKICH, podstolich bracławskich, generałów-majorów wojsk koronnych (tu nazwisko z długim „s” – „Mossakowskich”; w 663 „Mossakowski [?]”, w 745 „Mussakowskich [?]”). Po śmierci dożywotników sukcesorkami są ich córki: Anna, żona Antoniego MICHAŁOWSKIEGO, stolnika krakowskiego [?] (skrót „Stoln. Krakows.”), oraz panny Katarzyna i Aniela, pozostające pod opieką Michałowskich. Manifest Michałowskich z 15 VI 1770 zarzucał Urbanowskiemu niewykwitowanie (niezawiadomienie) według kontraktu; komparent odpowiada, że Urbanowski od początku marca pisał listy, wysłał na grunt Rachnów Antoniego KENKIEWICZA [?], cześnikowica mozyrskiego, i swego sługę MARKOWSKIEGO [?], 9 IV 1770 zamanifestował się w grodzie ŁUCKIM, że wypłaci 20 000 zł w Łucku, otrzymał odpowiedź Michałowskiego z 10 IV, a potem – nie mając rezolucji – uczynił recess od manifestu łuckiego i oświadczył gotowość wypłaty w grodzie winnickim (właściwym dla dóbr). Por. akt 745 (rekwizycja manifestu Michałowskich z 23 III 1770).

Odczyty niepewne: „Słedzie [?]” (nazwa wsi), „Stoln. Krakows. [?]” (urząd Michałowskiego), „ozastawnego [?]” (= „o zastawnym”), „pomiedzić [?]” (= „powiadomić”?), „Kenkiewicza [?]”, „Markowskiego [?]”.

Łacina: Remaa (remanifestatio) – „ponowny manifest, odpowiedź na manifest”; Maltt. (maritales) – „małżonkowie”; exspirowanie – „wygaśnięcie (prawa)”; respondować – „odpowiadać”; pretext – „pretekst, zarzut”; awizacya – „zawiadomienie”; Recess – „odstąpienie (od manifestu)”; Oblata – „wpis dokumentu do ksiąg”.

Streszczenie

22VI 1770 Benedykt Sidorowicz w imieniu Józefa Urbanowskiego, skarbnika wołyńskiego, dziedzica wsi Rachny, Słedzie [?] i Zwedenówka w pow. winnickim, odpowiedział na manifest z 15 VI 1770 Antoniego i Anny z Mossakowskich Michałowskich, stolnikostwa krakowskich [?], oraz panien Katarzyny i Anieli Mossakowskich, córek i sukcesorek zmarłych Michała i Dominiki Mossakowskich, podstolich bracławskich, generałów-majorów wojsk koronnych, dożywotników i zastawników tych dóbr. Urbanowski od marca 1770 zawiadamiał listownie i przez wysłańców o okupie dóbr, 9 IV oświadczył w Łucku gotowość wypłaty 20 000 zł, a wobec braku zgody na Łuck odstąpił od tego manifestu i deklaruje wypłatę sumy w grodzie winnickim w terminie kontraktowym; zarzut niezawiadomienia uważa za bezpodstawny.

Transkrypcja

k. 460 (skan 0462, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Drugiego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn.

4y przedemną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem

5Burgrabs. y Vice Regentem Grod. Winn. Stanowszy

6oczewisto Woźny Gen. Wdztwa Kiiows. y Jnn. Opatr. Grze-

7gorz Skalnicki [?] w moc wierney Relacyi swoiey dobro-

8wolnie zeznał: Jż On Roku y Miesiąca na Akcie wy-

9rażonych Dnia Dziewiętnastego na prawne wezwanie

10Wiel. Stanisława Kostki y Franciszki z Kordzińskich [?]

11pierwszego Małżeństwa Krechowieckiey, powtornego zaś

12Bielskiey Bielskich Miecz. Czerniechows. Maltt. Dobr

13Wsiow Lulińce y Raykowce za Prawem Ordynaryinym

14Dożywotnich Possessorow maiąc przy Sobie Stronę Szla-

15chty Ludzi wiary godnych Urodz. Jchmciow Panow Lu-

16dwika Lipskiego y Jana Ławtowskiego dla tym więk-

17[reklamant:] szey

k. 460v (skan 0463, strona lewa)

1szey wiary do tego wziętych schodził na grunta rze-

2czonych Dobr Lulińce y Raykowce, gdzie widział y

3oglądał nayprzod w Widłach Rudy od Szlaku Czar-

4nego Kopcow trzech przy tymże Szlaku wysypanych

5do Lulińce ciągnącey się Kopcow dwa rozsypanych

6y zniesionych daley idąc polem oranym mieysca

7dwie na ktorych Kopce były, od tych mieysc o stay-

8dwoie minowszy Kopcow Teator [?] Kopcow dwa całych

9od tych postępuiąc daley przez Jar Siedlisko [?] Ray-

10kowce y od średszy [?] iak o staie iedne Kopiec ieden w

11Cyplu gory w prost Kopcom trzem nad Szlakiem Czar-

12nym wysypanym będący. Od tych Kopcow udawszy się

13w prawą rękę widział y oglądał zboża Raykowiec-

14kie ozime y iare całe Sianożęci zaś więcey iak na

15Dwa Tysiące Kosarzow wołami wytratowane y ze

16szczętem wypasione, a pominowszy zboża Rayko-

17wieckie w średszy [?] iak na stay czworo ku mogile wiel-

18kiey nad Szlakiem Czarnym w Gruncie Raykowiec-

19kim będącey aż ku granicy y znakom grobowym

20dzielącym grunta Lulinieckie y Raykowieckie od

21gruntow Niemierzynieckich [?] także nieco powypasane

22Sianożęci y tyki z Kantkami [?] powtykane ktore to roz-

23sypanie Kopcow wyżey wyrażonych grunta do Rayko-

24wiec y Lulińce po prawey do Lemieszowki zaś po lewey

25stronie dzielących y oznaczaiących Ludzie starożytni y

26wiadomi mienili być nastąpione przez Ludzi Lemie-

27szowskich, a zaś wytratowane y wypasione Sianożęci

28wołami tak Wiel. Michała Janiszewskiego Skarbn.

29Mozyrs. iako też temi dla ktorych też Sianożęci

30Wiel. Janiszewski zaprzedał y świeżo tyki postaty-

31kać [?] kazał co widziawszy y oglądawszy Szlachtą

32sobie przytomną oświadczywszy się z tamtąd od-

33iechał y tu przybywszy przedemną Urzędem pra-

34wdziwey wizyi uczynił y zeznał Relacyą do czym

35Ninieysze tegoż Woźnego zeznanie ktory nieu-

36mieiętny Pisma Krzyż kładnie. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Relacja woźnego generalnego województwa kijowskiego Grzegorza SKALNICKIEGO [?] (nazwisko niepewne; woźny niepiśmienny) o wizji 19 VI 1770 na żądanie Stanisława Kostki BIELSKIEGO, miecznika czernihowskiego, i Franciszki z Kordzińskich [?], 1° v. Krechowieckiej, 2° v. Bielskiej, dożywotnich posesorów („za Prawem Ordynaryinym [?]”) dóbr LULIŃCE i RAJKOWCE (por. akt 717 – Stanisław Bielski, miecznik czernihowski, Lulińce). Świadkowie: Ludwik LIPSKI i Jan ŁAWTOWSKI. Woźny znalazł rozsypane kopce graniczne (w widłach Rudy, przy Szlaku Czarnym, na Cyplu góry), wypasione i stratowane wołami zboża i sianożęci rajkowieckie (ponad 2000 kosarzy) oraz powtykane tyki; ludzie starzy wskazali sprawców: ludzi LEMIESZOWSKICH oraz Michała JANISZEWSKIEGO, skarbnika mozyrskiego (dziedzica Lemieszówki – por. akty 710–713, 735, 768–769), i tych, którym Janiszewski zaprzedał sianożęci.

Odczyty niepewne: „Skalnicki [?]”, „Kordzińskich [?]”, „Teator [?]” (może „Szeroko” lub zniekształcone słowo), „Siedlisko [?]”, „od średszy [?]” / „w średszy [?]” (= „wszedłszy” lub „w środku”?), „Niemierzynieckich [?]” (grunty Niemierzyniec [?]), „Kantkami [?]”, „postatykać [?]” (= „powtykać”). „Ordynaryinym [?]” – zapewne „dożywotnim/ordynaryjnym”. „Staie” – staje (miara długości).

Łacina: ex Rek. (ex requisitione) – „na żądanie”; Maltt. – „małżonkowie”; Possessor – „posiadacz”.

Streszczenie

22VI 1770 woźny generalny województwa kijowskiego Grzegorz Skalnicki [?] zeznał, że 19 VI 1770 na żądanie Stanisława Kostki i Franciszki z Kordzińskich [?] (1° v. Krechowieckiej) Bielskich, miecznikostwa czernihowskich, dożywotnich posesorów Lulińców i Rajkowiec, ze szlachtą Ludwikiem Lipskim i Janem Ławtowskim oglądał grunty tych wsi: przy Szlaku Czarnym i w widłach Rudy kopce graniczne rozsypane i zniesione, zboża ozime i jare oraz sianożęci rajkowieckie stratowane i wypasione wołami, tyki powtykane. Starzy ludzie wskazali jako sprawców ludzi z Lemieszówki oraz Michała Janiszewskiego, skarbnika mozyrskiego, i nabywców sianożęci od niego.

Transkrypcja

k. 460v (skan 0463, strona lewa – dół)

k. 461 (skan 0463, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y prze-

4demną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabs. y

5Vice Regentem Grod. Winn. Przyszedszy osobiście Ur. Jmć

6Pan Marcin Burzyński Jmieniem y z wyraźney woli W. Jeymć

7Pani Honoraty z Dzierżbickich Michałowskiey Łowcz. Zwinogrod. po-

8zostałey wdowy y Sukcessorow niegdy Wiel. Waleryana Michałow-

9skiego Łowcz. Zwinogrod. doznawszy niepraktykowanych w Do-

10brach Chomutyńcach w Possessyi WW. Pryncypałow Compts. bę-

11dących przez niżey wyrazić się maiących Jchmciow Obwinionych y

12przez Ludzi Onych pokrzywdzenia Nieutkow [?], widząc coraz bardziey

13na zniszczenie tych Dobr y na ostatne pokrzywdzenia WW. Ma-

14nifestuiącego się Pryncypałow więcey iak w opłakanym bo w osie-

15rociałym Stanie zostaiących wzmagaiące się przymierza [?], a nie

16mogąc onych iuż dłużey milczeniem pokryć z wielkim żalem

17napko JWW. Jchmciom Panom Adamowi Kasztellanowi Bu-

18skiemu Oycu Jgnacemu Staroście Kołomyiskiemu Synowi Mysz-

19kom Chołoniewskim Wiel. iakichkolwiek imion y przezwisk E-

20konomom, Gubernatorom, Dyspozytorom, Putkownikom [?] Ludzi

21Nadwornych Komendantom tudzież Dragonii Kozakom y Gromadom

22z tych Dobr a nay bardziey z Klucza Janowskiego sprowadzo-

23nym y na niżey wyrazić się maiące gwałty y wiolencye wy-

24raźnie Licencyowanym żali, Manifestuie y protestuie się o to:

25Jż lubo Dobra Chomutyńce od Dobr Klucza Janowskiego przez

26usilne starania JWW. obwinionych dostatecznie są odgraniczone

27y znakami granicznemi to iest Kopcami oznaczone, y przez J.

28WW. obwinionych in ultimario Scopulo [?] zaprzysiężone, prze-

29cież Jchmć Obwinieni niemaiąc żadnych względow na te gra-

30nice przepomniawszy Prawo pospolite y Dekreta dalszych wi-

31olencyi czynienia zabraniaiące, tudzież puściwszy w niepa-

32mięć nawet Dokumenta własne, ktore rzeczywiście w Dobrach

33Chomutyńcach antiquitus bywszą groblę y Młyny dowo-

34dzą iako y po dziś dzień starodawna sypana grobla tylko

35po części przez dawność wiekow y opuszczenie nadwerężona

36dosyć iasne daie świadectwa, nad Prawo y samą słuszność

37postąpić ważyli się, a bardziey widząc całą Oyczyznę w tak

38krytycznym czasie zostaiącą z ktorych przyczyn wszelkie

39subsellia ustały czyli też podobno że Wiel. Żalącego się Pryny-

40pałka y Małoletni niegdy Wiel. Waleryana Michałowskiego Łow-

41czego Zwinogrod. w osierociałym stanie zostaiące Sierocie czę-

42ścią przez siły swoie słabe ile osierociałe, częścią przez za-

43[reklamant:] mieszanie

k. 461v (skan 0464, strona lewa)

1mieszanie w Oyczyźnie y wszelkie subsellia ustałe, ani pra-

2wnie wszelkich Krzywdach swoich satysfakcyi należy, ani mę-

3żnie zabronić Dobrom swoim czynienia tych wiolencyi nie-

4mogą, spędziwszy ze wszystkich Dobr swoich Gromady et

5in subsidium Dragonią Nadworną y Kozakow do kilku-

6set Ludzi wynoszących przydawszy na Dobra wieś Chomutyń-

7ce nocną porą naiechać licencyowali, ktorzy armatim et tu-

8multuose za Ordynansem Panow swoich naiechawszy Gro-

9blę o kilka krokow od grobli starodawney nowo usypaną po-

10roskopywali, Młyn ze wszystkim wystawiony z kretesem

11rozrzucili, Drzewo z Młyna y Jnne około grobli leżące z niema-

12łym Expensem z Dobr Polskich [?] sprowadzone iedne w kawał-

13ki porąbali a drugie z Sobą zabrali, Gary y Jnne naczy-

14nia do sypania Grobli przysposobione porąbali tumultow

15hałasow, strzelania po całey wsi naczynili, Ludzi Kobiety y

16Dzieci przez strzelania ustawiczne, Ludzi bicie, po wsi uga-

17niania się poprzestraszali y Jnnych wyrazić trudnych wio-

18lencyi y Krzywd niemało naczynili. Dla czego Ur. żalący się

19widząc tak wielkie dla WW. Pryncypałow swoich przez wy-

20żey wyrażonych Jchmciow Obwinionych podziałane Krzywdy,

21tak z przyczyny nocną porą na Dobra Chomutyńce arma-

22tim et tumultuose naiechania, Grobli w samey wsi więcey iak

23ćwierć mili od Granicy y Kopcow między Dobrami Chomutyń-

24cami a Dobrami Klucza Janowskiego będących zaraz przy gro-

25bli starodawney de nova radice usypaney porozkopy-

26waniu Młynu ze wszystkim wystawionego z kretesem

27rozrzucenia drzewo tak z tego Młynu iako też y Jnne przy

28grobli leżące iedne w kawałki porąbania a drugie całkiem pozabiera-

29nia y do Dobr swoich pozawożenia Ludzi Chomutynieckich bicia

30po Wsi ugania się, Kobit y Dzieci poprzestraszania y Jnnych

31Krzywd naczynienia pko wyżey wyrażonym Jchmciom Obwinio-

32nym z wielkim żalem iako nayuroczyściey salva manente Eius-

33dem Maanti meliorationę zanosi użalenie a na potwierdzenie praw-

34dziwego użalenia swego Woźnego Gen. Wdztwa Bracł. y Jnn.

35Opatr. Antona Harasymczuka przedemną Urzędem stawił kto-

36ry w moc wierney Rell. swoiey ustnie y dobrowolnie zeznał: Jż On

37Roku teraznieyszego Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego Die Vigesi-

38ma Secunda Junij na prawne wezwanie Wiel. Jeymć Pani Honora-

39ty z Dzierżbickich Michałowskiey Łowcz. Zwinogrod. maiąc przy

40sobie Stronę Szlachty Ludzi wiary godnych Urodz. Jchmciow Pa-

41now Jana Kożuchowskiego y Alexandra Rzemińskiego [?] dla tym

42większey wiary sobie wziętych był w Dobrach Wsi Chomutyńcach

43gdzie będąc groblę starą dosyć wyniosłą mieyscami przez dawność

44wiekow popsutą widział, wyżey zaś tey grobli starodawney nie

45daleko okrokow dwa nową Groblę szeroką wysypaną y należy-

46cie ufundowaną także mieyscami nowo teraz porozkopywaną y

47[reklamant:] popsutą

k. 462 (skan 0464, strona prawa)

1popsutą także w końcu grobli Młyn z kreteszem rozrzucony u-

2pust popsuty, Drzewa porąbane, Pale popodcinane Gary y Jnne na-

3czynia do sypania grobli sporządzone porąbane tudziez widział

4y urzędownie oglądał, ktore popsucie y porozkopywanie Grobli iako

5też Młynu rozrzucenie Drzewa porąbane Palow popodcinanie sły-

6szał że od Ludzi z Dobr JWiel. Chołoniewskiego Kasztellana Buskiego

7przy pomocy Dragonii y Kozakow nastąpiło, co widziawszy y ogląda-

8wszy Szlachtą sobie przytomną oświadczywszy się z tamtąd od-

9iechał y tu do Akta przybywszy przedemną Urzędem prawdziwey

10wizyi swoiey uczynił y zeznał Rell. Prosząc tak Compns swoiey

11Maanti iako y Woźny wizyi Relacyi do Akt oprzyiąć co y otrzy-

12mali. M. Burzyński. Woźny nieumieiący pisać Krzyż S. kładnie

13Anton Harasymczuk. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt ma dwa numery marginalne: 772 (przy tytule marginalnym na dole k. 460v, pod którym nie wpisano tekstu) i 773 (przy dalszym ciągu tytułu i tekście na k. 461). Tytuł i tekst dotyczą tej samej sprawy, więc traktowane jako jeden akt (numeracja ciągła opracowania: 789).

Komparent – Marcin BURZYŃSKI w imieniu Honoraty z DZIERŻBICKICH MICHAŁOWSKIEJ, wdowy po Walerianie MICHAŁOWSKIM, łowczym zwinogrodzkim, i małoletnich dzieci (sierot) – posesorów dóbr CHOMUTYŃCE (por. wcześniejsze akty: „Honorata z Dzierżbickich [?] Michałowska, wdowa po Walerianie Michałowskim, łowczym zwinogrodzkim” – tu nazwisko panieńskie czytelne). Pozwani: Adam Myszka CHOŁONIEWSKI, kasztelan buski (ojciec), syn Ignacy, starosta KOŁOMYJSKI, ich ekonomowie, gubernatorzy, dyspozytorzy, pułkownicy [?] ludzi nadwornych, dragonia, kozacy i gromady z klucza JANOWSKIEGO. Zarzut: choć granica Chomutyniec z kluczem janowskim była ustalona i zaprzysiężona, ludzie Chołoniewskich nocą zbrojnie najechali Chomutyńce (ponad ćwierć mili od granicy), rozkopali nową groblę, rozrzucili z kretesem młyn, porąbali i zabrali drewno, porąbali gary do sypania grobli, strzelali, bili i straszyli ludzi. Wykorzystali „krytyczny czas”, gdy wszystkie sądy (subsellia) ustały.

Relacja woźnego generalnego województwa bracławskiego Antona HARASYMCZUKA (niepiśmienny), ze szlachtą Janem KOŻUCHOWSKIM i Aleksandrem RZEMIŃSKIM [?]: w Chomutyńcach widział starą groblę i nową, o dwa kroki wyżej, porozkopywaną, młyn rozrzucony, upust zepsuty, pale podcięte; słyszał, że uczynili to ludzie Chołoniewskiego z pomocą dragonii i kozaków. Data wizji w rkp. „Die Vigesima Secunda Junij” – 22 VI 1770.

Odczyty niepewne: „Nieutkow [?]” (może „Nieustkow” = nieustannych), „przymierza [?]”, „in ultimario Scopulo [?]” (zapewne zniekształcone „in ultimario scopulo” = na ostatnim kopcu / przy ostatnim znaku), „Putkownikom [?]” (pułkownikom), „Polskich [?]” (może nazwa dóbr), „Rzemińskiego [?]”.

Łacina: in subsidium – „na pomoc, jako posiłek”; armatim et tumultuose – „zbrojnie i z hałasem”; Ordynans – „rozkaz”; de nova radice – „od nowa, od podstaw”; salva manente Eiusdem Maanti melioratione – „z zachowaniem temuż manifestującemu prawa poprawienia (manifestu)”; antiquitus – „od dawna”; subsellia – „sądy”; Licencyowany – „upoważniony, nasłany”.

Streszczenie

23VI 1770 Marcin Burzyński w imieniu Honoraty z Dzierżbickich Michałowskiej, łowczyny zwinogrodzkiej, wdowy po Walerianie Michałowskim, i jej małoletnich dzieci, posesorów Chomutyniec, protestował przeciw Adamowi Myszce Chołoniewskiemu, kasztelanowi buskiemu, jego synowi Ignacemu, staroście kołomyjskiemu, oraz ich urzędnikom, dragonii, kozakom i gromadom z klucza janowskiego: mimo ustalonej i zaprzysiężonej granicy najechali oni nocą zbrojnie Chomutyńce, rozkopali nowo usypaną groblę, rozrzucili młyn, porąbali i zabrali drewno i sprzęt, strzelali i bili ludzi, korzystając z czasu, gdy sądy ustały. Do akt wpisano relację woźnego Antona Harasymczuka, który ze szlachtą J. Kożuchowskim i A. Rzemińskim [?] oglądał zniszczenia.

Transkrypcja

k. 462 (skan 0464, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y przedemną Woy-

4ciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabs. y Vice Regentem

5Grod. Winn. Compns Pltr Ur. Jmć Pan Jakub Socha Szyma-

6nowski Subdelegat Grod. Latyczewski JO. Xiążąt Jchmciow Lubomir-

7skich Wdow Lubell. Plenipotent nne et ex Rte tychże JO. Pryn-

8cypałow swoich napko Wiel. Jmć Panu Stanisławowi Kostce Bielskie-

9mu Miecznikowi Czerniechowskiemu ad providendo [?] Jntegritati Sub-

10stantiae Jllustrissimorum Principalium świadczy y manifestuie się

11w ten niżey opisany sposob y oto: Jż Wiel. Miecznik Czerniecho-

12wski wiedząc dostatecznie o rozporządzeniu Dobr Ordynackich Dys-

13pozycyey Kulbuszowską [?] w Dziedziczne Dobra obroconych y Kon-

14stytucyami Anni Millesimi Septingentesimi Sexagesimi Se-

15xti et Millesimi Septingentesimi Sexagesimi Octavi utwier-

16dzonych przecież wbrew Prawu postępuiąc iuż po nastąpionych

17Tranzakcyach Konsensa od JO. Xcia Jmci Sanguszka M. N.

18W. X. Lit. niemaiącego mocy dawania Praw wyrudziwszy [?] się z

19Dobr Ordynackich na Dobra Wieś Lulińce y Siedlisko Raykowce

20z dawien dawna do Dobr Lemieszowki należące wyrobiwszy z

21tych Dobr na Listowną Rekwizycyą y perswazyą JO. Xiężney

22Jeymci Wdziny Lubell. Maanti Pryncypałki ustąpić re-

23kuzuie Prowenta wybiera z ktorych czasu swego calculus spe-

24ctabit, Lasy y zapusty wycinać permittit Poddanych wnie wiezza [?]

25o to wszystko tenże Maans nne quorum supra pko wyż wy-

26rażonemu Wiel. Bielskiemu Miecznikowi Czerniechowskiemu i-

27terato świadczy y manifestuie się. J. Socha Szymanowski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent – Jakub SOCHA SZYMANOWSKI, subdelegat grodzki latyczowski, plenipotent ks. LUBOMIRSKICH, wojewodów lubelskich (por. akty 711–712, 775–778 – klucz pikowski, Lemieszówka). Pozwany – Stanisław Kostka BIELSKI, miecznik czernihowski (por. akt 788 – Bielscy, dożywotni posesorzy Lulińców i Rajkowiec; tu imię „Stanisławowi Kostce” czytelne, więc [?] przy „Kostki” w 788 można usunąć). Zarzut: dobra ordynackie (ordynacji ostrogskiej) zostały „dyspozycją kolbuszowską [?]” (por. akt 769 – „tranzakcje kolbuszowskie”; w akcie 791 – „tranzakcje sandomierskie”) obrócone w dziedziczne i zatwierdzone konstytucjami sejmowymi 1766 i 1768; mimo to Bielski, już po tych tranzakcjach, uzyskał od ks. Sanguszki, marszałka nadwornego [?] litewskiego (który nie miał prawa nadawać), konsens na wieś LULIŃCE i siedlisko RAJKOWCE, od dawna należące do dóbr LEMIESZÓWKA, i mimo listownej rekwizycji księżnej wojewodziny lubelskiej odmawia ich ustąpienia, pobiera dochody, pozwala wycinać lasy i zapusty.

Odczyty niepewne: „ad providendo [?]” (właśc. „ad providendum”), „Kulbuszowską [?]” (= kolbuszowską), „wyrudziwszy [?]”, „wnie wiezza [?]” (końcówka zdania niejasna). „M. N. W. X. Lit.” – marszałek nadworny [?] Wielkiego Księstwa Litewskiego (Sanguszko); w rkp. „M. N.” – rozwinięcie niepewne (może marszałek wielki litewski).

Łacina: ex Rte (ex Reale) – „z rzeczywistego (upoważnienia)”; ad providendum integritati Substantiae Illustrissimorum Principalium – „dla zabezpieczenia całości majątku Najjaśniejszych Mocodawców”; Anni Millesimi Septingentesimi Sexagesimi Sexti et ... Octavi – „roku 1766 i 1768”; rekuzować – „odmawiać”; calculus spectabit – „rachunek się należeć będzie”; permittit – „pozwala”; quorum supra – „wyżej wymienionych”; iterato – „ponownie”.

Streszczenie

23VI 1770 Jakub Socha Szymanowski, subdelegat grodzki latyczowski, plenipotent ks. Lubomirskich, wojewodów lubelskich, manifestował się przeciw Stanisławowi Kostce Bielskiemu, miecznikowi czernihowskiemu: choć dobra ordynackie zostały na mocy tranzakcji kolbuszowskich obrócone w dziedziczne i zatwierdzone konstytucjami z 1766 i 1768 r., Bielski uzyskał od ks. Sanguszki, który nie miał do tego prawa, konsens na wieś Lulińce i siedlisko Rajkowce, należące od dawna do dóbr Lemieszówka, i mimo listownej rekwizycji księżnej wojewodziny nie chce ich ustąpić, pobiera dochody i pozwala wycinać lasy.

Transkrypcja

k. 462 (skan 0464, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Trzeciego Dnia.

3[reklamant:] Przed Urzędem

k. 462v (skan 0465, strona lewa)

1Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y prze-

2demną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgra-

3bs. y Vice Regentem Grod. Winn. Compns Pltr Ur. Jmć Pan

4Jakub Socha Szymanowski Subdelegat Grod. Latyczewski

5JO. Xcia Jmci Antoniego Lubomirskiego Wdy Lubell. Ple-

6nipotent nne et ex Parte tegoż JO. Pryncypała swego tudzież

7Ur. Jozefa Poznańskiego Gubernatora Pikowskiego napko W.

8Michałowi Janiszewskiemu y Tekli z Dąbrowskich pierwsze-

9go niegdy Wiel. Stanisława Nieczui Gallicza Podczaszego Par-

10nawskiego powtornego ad praesens tegoż Wiel. Janiszewskiego Mał-

11żące [?] Małżonkom Skarbnikom Mozyrskim y Jnnym ex primo

12thoro spłodzonym Dobr Wsi Lemieszowki nienależytym

13Possessorom przestrzegaiąc całości honoru y Substancyi JO.

14Pryncypała swego świadczy y remanifestuie się w ten niżey

15opisany Sposob y oto: Jż Wiel. Janiszewscy Małżonkowie

16nietylko że bezprawnie post extinctum Jus advitalitium

17wyż wspomnianego niegdy Wiel. Stanisława Gallicza Podcz.

18Parnaws. a po wyzuciu się z Prawa dożywotniego przez

19Wiel. Antoniego Gallicza Podwoiewodzego Bracł. Brata

20rodzonego pomienionego Wiel. Podczaszego in rem JO. Ma-

21nifestanta Pryncypała Dobra Wieś Lemieszowkę Dzie-

22dziczne do Klucza Pikowskiego należące za iakowymści Pra-

23wem po nastąpionych Tranzakcyach Sandomirskich Kon-

24stytucyami Anni Millesimi Septingentesimi Sexagesimi

25Sexti et Millesimi Septingentesimi Sexagesimi Octavi

26utwierdzonych nullum ro ber [?] maiącym preoccuparunt y

27szczegulnie przez iedenupor [?] niechcą ustąpić, ale też kry-

28bruiąc [?] honor JO. Compter Pryncypała crudo calamo przed

29Aktami Ninieyszemi Manifestem swoim sub Die Sexta Junij

30currenti Anno zaniesionym opisali, Sami tyle Krzywd Pod-

31danstwu poczyniwszy, Prowenta wybrawszy, z ktorych swe-

32go czasu kalkulacyą uczynić trzeba będzie, Wieś zdezolo-

33wawszy, Sobie iakowe pokrzywdzenia przyznaią y przypi-

34suią co ex varii [?] veritatem Suo tractu pokaże się. O to

35tedy wszystko tenże Ur. Querulans nne quorum supra pko

36wyż wyrażonym iterato świadczy y remanifestuie się. J. So-

37cha Szymanowski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Ciąg sprawy LEMIESZÓWKI (por. akty 710–713, 735, 768–769, 775, 778, 790). Komparent – Jakub SOCHA SZYMANOWSKI, plenipotent ks. Antoniego LUBOMIRSKIEGO, wojewody lubelskiego, i gubernatora pikowskiego Józefa POZNAŃSKIEGO. Pozwani: Michał JANISZEWSKI i Tekla z DĄBROWSKICH, 1° v. żona Stanisława NIECZUI GALLICZA, podczaszego parnawskiego, skarbnikostwo mozyrscy, oraz dzieci z pierwszego małżeństwa Tekli. Zarzut: po wygaśnięciu dożywocia Stanisława Gallicza i po zrzeczeniu się prawa dożywotniego przez jego brata rodzonego Antoniego GALLICZA, podwojewodzego bracławskiego, na rzecz ks. Lubomirskiego, Janiszewscy zajęli (preoccuparunt) wieś Lemieszówkę, dziedziczną należącą do klucza PIKOWSKIEGO po „tranzakcjach sandomierskich” zatwierdzonych konstytucjami 1766 i 1768 (w akcie 790 „dyspozycja kulbuszowska [?]” – zapewne te same tranzakcje), nie chcą jej ustąpić, a w manifeście z 6 VI 1770 „surowym piórem” (crudo calamo) uchybili honorowi księcia; sami tymczasem krzywdzili poddanych, wybierali dochody i zdezolowali wieś.

Odczyty niepewne: „Małżące [?]” (zapewne „Małżonkom” – powtórzenie), „ro ber [?]” (= „robur” – moc), „iedenupor [?]” (może „jeden upór”), „krybruiąc [?]” (może „kryminując” / „hańbiąc”), „ex varii [?]” (może „ex vario”).

Łacina: ex Parte – „ze strony, w imieniu”; ad praesens – „obecnie”; ex primo thoro – „z pierwszego łoża”; post extinctum Jus advitalitium – „po wygaśnięciu prawa dożywocia”; in rem – „na rzecz”; nullum robur – „żadnej mocy”; preoccuparunt – „zajęli uprzednio”; crudo calamo – „surowym (ostrym) piórem”; sub Die Sexta Junij currenti Anno – „dnia 6 czerwca bieżącego roku”; veritatem Suo tractu – „prawdę w swoim czasie (biegu)”; Querulans – „skarżący”; nne quorum supra – „w imieniu wyżej wymienionych”; iterato – „ponownie”.

Streszczenie

23VI 1770 Jakub Socha Szymanowski, subdelegat grodzki latyczowski, plenipotent ks. Antoniego Lubomirskiego, wojewody lubelskiego, i gubernatora pikowskiego Józefa Poznańskiego, odpowiedział manifestem na manifest z 6 VI 1770 Michała i Tekli z Dąbrowskich (1° v. Galiczowej) Janiszewskich, skarbnikostwa mozyrskich: po wygaśnięciu dożywocia Stanisława Nieczui Gallicza, podczaszego parnawskiego, i rezygnacji jego brata Antoniego Gallicza, podwojewodzego bracławskiego, na rzecz księcia, wieś Lemieszówka jako dziedziczna należy do klucza pikowskiego (tranzakcje sandomierskie, konstytucje 1766 i 1768), a Janiszewscy zajęli ją bezprawnie, nie chcą ustąpić, krzywdzą poddanych, pobierają dochody i obrażają honor księcia.

Transkrypcja

k. 462v (skan 0465, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y przede-

4mną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrab.

5y Vice Regentem Grod. Winn. Compns Pltr Ur. Jmć Pan Ja-

6kub Socha Szymanowski Subdelegat Grod. Latyczewski JO.

7Xcia Jmci Antoniego Lubomirskiego Wdy Lubell. Pleni-

8[reklamant:] potent

k. 463 (skan 0465, strona prawa)

1potent nne et ex Parte tegoż JO. Pryncypała Swego napko W. Jey-

2mć Pani Honoracie z Dzierżbickich niegdy Wiel. Waleryana Micha-

3łowskiego Łowczego Zwinogrod. pozostałey Małżące [?] Wdowie

4y Synom z tym że niegdy Wiel. Michałowskim spłodzonym

5idąc przestrzegaiąc całości Substancyi JO. Pryncypała Swe-

6go oraz przychilaiąc się do dawnieyszych Manifestow świa-

7dczy y manifestuie się w ten niżey opisany Sposob y oto. Jż

8gdy po śmierci wyż wspomnianego Wiel. Michałowskiego

9Łowczego Zwinogrod. Dobra Wieś Chomutyńce post extin-

10ctum Jus advitalitium pomienionemu Wiel. Łowczemu służą-

11ce iako Dziedziczne JO. Maanti Pryncypała do Klucza Pi-

12kowskiego należące na Skarb odebrano. Wiel. Michałowska

13Łowczyna Zwinogrod. tyle listami do Ur. Poznańskiego

14Gubernatora Pikowskiego z doproszeniem się wywozu z Dobr Cho-

15mutyniec oraz nieprzeszkadzaiąc Szlachcie z Klucza Piko-

16wskiego delegowaney w wysiadywaniu Czteroniedzielney Pos-

17sessyi w pomienionych Dobrach Chomutyńcach nieuważaiąc

18na rygor Prawa y na uczynić się maiącą z branych niena-

19leżnie Prowentow Kalkulacyą pomienione Dobra Wieś Cho-

20mutyńce więcey w niedziel cztery bezprawnie zaiechała o

21czym fusius anteriores obloquentur Protestationes Szlachtę

22wypędziła, Prowenta zabrała y do tych czas będąc in Possessi-

23one wszelkie z tych Dobr pochodzące pożytki niesłusznie

24y nienależnie bierze, Ludzi uciemiężia, Stawy złowia, Podda-

25nych kilkunastu do wysiła na Słobodę przez anfaryzacyą [?]

26przymusiła. O to wszystko tenże Manifestans nne quo-

27rum supra pko wyż wyrażonym Obżałł. iterato żali y ma-

28nifestuie się. J. Socha Szymanowski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent – Jakub SOCHA SZYMANOWSKI, plenipotent ks. Antoniego LUBOMIRSKIEGO, wojewody lubelskiego (por. akty 790–791). Pozwana – Honorata z DZIERŻBICKICH, wdowa po Walerianie MICHAŁOWSKIM, łowczym zwinogrodzkim, z synami. Wg manifestu: po śmierci Michałowskiego, po wygaśnięciu jego dożywocia, wieś CHOMUTYŃCE jako dziedziczna, należąca do klucza PIKOWSKIEGO, została odebrana na skarb księcia; Michałowska, choć listownie prosiła gubernatora pikowskiego POZNAŃSKIEGO o pozwolenie wywozu z Chomutyniec i obiecywała nie przeszkadzać szlachcie wysłanej do wysiadywania czteroniedzielnej posesji, ponad cztery tygodnie później bezprawnie zajechała wieś, wypędziła szlachtę, zabrała dochody, nadal je pobiera, uciska ludzi, łowi stawy i zmusiła kilkunastu poddanych do wyjścia na słobodę. Por. akt 789 – manifest Michałowskiej przeciw Chołoniewskim o groblę i młyn w Chomutyńcach (spór trójstronny); por. też akt 790 – Lemieszówka.

Odczyty niepewne: „Małżące [?]” (= „Małżonce”), „anfaryzacyą [?]” (może „angaryzacyą” – przymus, przymuszanie). „Wysiła” – „wyjścia” (w rkp. „do wysiła”). „Złowia” – „wyławia”.

Łacina: post extinctum Jus advitalitium – „po wygaśnięciu prawa dożywocia”; fusius anteriores obloquentur Protestationes – „szerzej wypowiedzą (opiszą) wcześniejsze protestacje”; in Possessione – „w posiadaniu”; iterato – „ponownie”. Czteroniedzielna posesja – czterotygodniowe „wysiadywanie” w dobrach, wymagane do prawnego objęcia (intromisji).

Streszczenie

23VI 1770 Jakub Socha Szymanowski, plenipotent ks. Antoniego Lubomirskiego, wojewody lubelskiego, manifestował się przeciw Honoracie z Dzierżbickich Michałowskiej, wdowie po Walerianie Michałowskim, łowczym zwinogrodzkim, i jej synom: po wygaśnięciu dożywocia zmarłego wieś Chomutyńce jako dziedziczna wróciła do klucza pikowskiego, lecz Michałowska, choć listownie zapewniała gubernatora pikowskiego Poznańskiego, że nie będzie przeszkadzać szlachcie wysiadującej czteroniedzielną posesję, zajechała ją bezprawnie, wypędziła szlachtę, pobiera dochody, uciska poddanych, łowi stawy i zmusiła kilkunastu poddanych do odejścia na słobodę.

Transkrypcja

k. 463 (skan 0465, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y przedemną Woy-

4ciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabs. y Vice Regen-

5tem Grod. Winn. Compns Pltr Ur. Jmć Pan Jakob Socha Szyma-

6nowski Subdelegat Grod. Latyczews. JO. Xcia Jmci Antoniego

7Lubomirskiego Wdy Lubell. Dobr Klucza Uładowskiego Dzie-

8dzica Plenipotent nne et ex parte tegoż JO. Pryncypała

9Swego przestrzegaiąc całości gruntow Uładowskiego Klucza z Do-

10brami Starostwa Lityńskiego stykaiących się napko JWiel.

11Jgnacemu Świdzińskiemu Staroście Lityńskiemu oraz Poddań-

12stwu y Kozakom Starostwa Lityńskiego Jntruzorom y Wiolatorom

13Gruntow własnych Klucza pomienionego Uładowskiego świadczy

14y Manifestuie się w niżey opisany Sposob y oto: Jż wspomnio-

k. 463v (skan 0466, strona lewa)

1ne Poddaństwo wyż wyrażonego Starostwa Lityńskiego maiąc za-

2dosyć Lasow swoich przecież nieuważaiąc na granicę dystyngwuią-

3cą grunta y Lasy pomienionego Starostwa od Lasow y Gruntow Klu-

4cza Uładowskiego mniaiąc daleko one w Lasy y Pola antiquitus do

5Uładowszczyzny należące corocznie daley wdzieraiąc się drzewa

6nayzdatnieysze na potrzeby swoie wycinaią, Lasy dezoluią, Pa-

7sieki na Maydan Uładowski preparowane Bydłem wszystkie

8w Lasy Uładowskie wypędzanym rozbiiaią y wniwecz obracaią

9także w Roku przeszłym Tysiąc Siedmset Sześćdziesiąt Dzie-

10wiątym Popiołow więcey Tysiąca Cebrow iedne zabrali drugie By-

11dłem porozbiiali, Żyta na Porębach własnych Uładowskich na

12Kop więcey Czterdzieści spaśli y stratowali, Maydanikow

13poodmawiali z Maydanu Uładowskiego, ktorzy z znacznemi dłu-

14gami, iako to Maciey Bębenek złł. Sto Trzydzieści Siedm,

15Symko Poleszuk złł. Sto Pięćdziesiąt Sześć groszy Siedm-

16naście y Szelągow Dwa, Jarema Oyczym Maciejow złł. Osim-

17dziesiąt Dziewięć Groszy Dwadzieścia Sześć y Szeląg ieden, Se-

18men Nowochacki złł. Pięćdziesiąt, Onufry Kowal złł. Dwie-

19ście [?] y Groszy Dwadzieścia do Starostwa Lityńskiego poucho-

20dzili y Jnne Krzywdy tak wielkie Poddani Starostwa tegoż Gron-

21tom Klucza Uładowskiego co Czasu Prawa Jnkwizycyami dowie-

22dziono obszerniey będzie, poczynili o co wszystko Tenże Urodz.

23Manifestans nne quo supra pko wyż wyrażonemu JWiel.

24Świdzińskiemu Staroście Lityńskiemu y Poddaństwu Starostwa

25Lityńskiego iterato świadczy y manifestuie się. J. Socha Szy-

26manowski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Kolejny manifest Jakuba SOCHY SZYMANOWSKIEGO za ks. Antoniego LUBOMIRSKIEGO, wojewodę lubelskiego, tym razem jako dziedzica klucza ULADOWSKIEGO (por. akty 776–777). Pozwani: Ignacy ŚWIDZIŃSKI, starosta LITYŃSKI, oraz poddani i kozacy starostwa lityńskiego jako intruzorzy i wiolatorzy (gwałciciele) gruntów uładowskich. Zarzuty: poddani lityńscy mimo dostatku własnych lasów przekraczają granicę, wycinają najlepsze drzewa w lasach uładowskich, niszczą bydłem pasieki (przygotowane pod majdan uładowski, tj. potażarnię), w 1769 r. zabrali lub rozbili ponad 1000 cebrów popiołu (do wyrobu potażu), spaśli i stratowali ponad 40 kop żyta na porębach; ponadto odmówili (namówili do ucieczki) majdaników z majdanu uładowskiego, którzy z długami odeszli do starostwa lityńskiego: Maciej BĘBENEK (137 zł), Symko POLESZUK (156 zł 17 gr 2 szel.), Jarema, ojczym Maciejów (89 zł 26 gr 1 szel.), Semen NOWOCHACKI (50 zł), Onufry KOWAL (200 [?] zł 20 gr).

Odczyty niepewne: „Dwieście [?]” (kwota Onufrego Kowala – w rkp. „Dwie-/ście”, końcówka niewyraźna); „Oyczym Maciejow” – „ojczym Maciejów” (może przydomek); nota pionowa na marginesie słabo widoczna.

Łacina: Jntruzor – „najeźdźca, ten kto się wdziera”; Wiolator – „gwałciciel (praw, granic)”; antiquitus – „od dawna”; Jnkwizycya – „śledztwo”; nne quo supra – „w imieniu jak wyżej”; iterato – „ponownie”. Majdan – osada leśna produkująca potaż/popiół; cebr – duże naczynie (miara popiołu); kopa – 60 snopów.

Streszczenie

23VI 1770 Jakub Socha Szymanowski, plenipotent ks. Antoniego Lubomirskiego, wojewody lubelskiego, dziedzica klucza uładowskiego, manifestował się przeciw Ignacemu Świdzińskiemu, staroście lityńskiemu, i poddanym oraz kozakom starostwa lityńskiego: wdzierają się co roku w lasy i pola uładowskie, wycinają najlepsze drzewa, niszczą bydłem pasieki przygotowane pod majdan uładowski, w 1769 r. zabrali lub rozbili ponad tysiąc cebrów popiołu, spaśli ponad 40 kop żyta na porębach, a nadto namówili do ucieczki do starostwa lityńskiego majdaników uładowskich, którzy odeszli z długami (Maciej Bębenek, Symko Poleszuk, Jarema, Semen Nowochacki, Onufry Kowal).

Transkrypcja

k. 463v (skan 0466, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y przedemną

4Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabs. y Vice Re-

5gentem Grod. Winn. Compns Pltr Ur. Alexander Kanafolski nne

6et ex speciali Commisso JWW. Jgnacego y Teofili z Xiążąt Ra-

7dziwiłłow Morawskich Generałow Mayorow Woysk W. X. Litt.

8Małżonkow przestrzegaiąc całości honoru y Substancyi JWW.

9Pryncypałow Swoich tę napko Wiel. Hipolitowi Ostaszewskie-

10mu Skarbnikowi Zakroczyms. zanosi użalenie: Jż Wiel. Obżałł.

11niemaiąc żadnego Długu, ani Skryptu, ani Kontraktu od JWWiel.

12Pryncypałow Ninieyszego Maanta na Dobra Samhorodek owszem

13iak się wydaie z manifestu uczynionego de Expulsione nieiest

14wiadomy Jnteressu y Sprawy z JWW. Krasińskiemi Obozn. Ko-

15ronn. kiedy mało nie we Dwa Roki po wyiściu Possessyi y Ex-

16piracyi Kontraktu zastawnego a po otrzymanym Dekrecie y prze-

17wiedzionym Processie przez JWW. Pryncypałow Ninieyszego Ma-

18nifestanta nad Wiel. Krasińskich Obozn. Koronn. niegdy Pos-

19sessorach Dobr Samhorodka in Lucro solutionis Summae Trigin-

20ta Millium Florenorum Poll. et aliarum Extensionum wdał się nie-

21iuż z tym Końcem, tylko dla zaćmienia sprawiedliwości y przedłu-

22[reklamant:] żenia

k. 464 (skan 0466, strona prawa)

1żenia satysfakcyi takowy w Aktach Ninieyszych zaniosł Mani-

2fest de expulsione, ktory aby w poźnieysze Lata Komukolwiek nie-

3sprawił ciężkowy [?] porywczości [?], a przeto Kłotni y pokrzywdzenia nie-

4był początkiem przeto o uczyniony nienależycie Manifest iterum

5atque iterum nne quorum supra Manifestuie się, ktory to Manifest

6Actis Connotari prosił co y otrzymał Compns nieumieiący pi-

7sać Krzyżem S. podpisuie się Alexander Kanafolski. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent – Aleksander KANAFOLSKI (niepiśmienny; nazwisko czytelne w tekście i podpisie), plenipotent Ignacego i Teofili z książąt RADZIWIŁŁÓW MORAWSKICH, generałów-majorów wojsk W. Ks. Lit., dziedziców klucza pohrebyskiego (Samhorodek). Pozwany – Hipolit OSTASZEWSKI, skarbnik zakroczymski (we wcześniejszych aktach arendarz Rudzińskich/Pruszaków – zastawnych posesorów Samhorodka, Sopina i Owsianik, który zaniósł protestację de expulsione przeciw Morawskim). Wg komparenta Ostaszewski nie ma żadnego długu, skryptu ani kontraktu od Morawskich na Samhorodek i nie zna sprawy Morawskich z KRASIŃSKIMI, oboźnymi koronnymi (dawnymi zastawnymi posesorami Samhorodka), wygranej przez Morawskich (dekret, zapłata 30 000 zł i innych należności) prawie dwa lata po wygaśnięciu kontraktu zastawnego; jego manifest de expulsione ma tylko zaciemnić sprawę i opóźnić satysfakcję.

Odczyty niepewne: „ciężkowy [?] porywczości [?]” – sens: „nie stał się przyczyną ciężkiej porywczości (zatargu)”. Tytuł marginalny – nazwisko pozwanego poprawione nad wierszem („Ostaszew-/skiemu”).

Łacina: ex speciali Commisso – „ze specjalnego zlecenia”; de Expulsione – „o wyzucie (z posiadania)”; Expiracya – „wygaśnięcie”; in Lucro solutionis Summae Triginta Millium Florenorum Pol. et aliarum Extensionum – „w zysku zapłaty sumy 30 000 złotych polskich i innych rozszerzeń (należności)”; iterum atque iterum – „raz po raz, wielokrotnie”; Actis Connotari – „wpisać do akt”.

Streszczenie

23VI 1770 Aleksander Kanafolski, niepiśmienny plenipotent Ignacego i Teofili z książąt Radziwiłłów Morawskich, generałów-majorów wojsk litewskich, manifestował się przeciw Hipolitowi Ostaszewskiemu, skarbnikowi zakroczymskiemu: ten, nie mając od Morawskich żadnego długu, skryptu ani kontraktu na Samhorodek i nie znając sprawy Morawskich z Krasińskimi, oboźnymi koronnymi, wygranej po wygaśnięciu kontraktu zastawnego (30 000 zł), zaniósł bezpodstawnie manifest o wyzucie z posesji, by zaciemnić sprawę i opóźnić satysfakcję Morawskich.

Transkrypcja

k. 464 (skan 0466, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y przedemną

4Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabs. y Vice

5Regentem Grod. Winn. Compns Pltr Ur. Jmć Pan Ale-

6xander Kanafolski nne et ex Speciali Commisso Wiel. Mi-

7chała Tyszewicza Skarbnika Zwinogrodzkiego iak tylko od dalo-

8nego [?] od Dobr swoich Owsianik zaszła wiadomość o poczynio-

9nych Krzywdach we Wsi Owsianikach przez W. Brzezińskie-

10go Miecznika Dobrzyń. tak zaraz przestrzegaiąc całości

11swey na pko temuż zanosi użalenie w ten Sposob y oto: Jż

12Wiel. Obżałowany wyrosiwszy [?] Sobie iakowąś pretensyą pko

13Ur. Maanta Pryncypałowi nie sobie niewinnemu wyrobił So-

14bie Palet [?] od Komendy Woyska Rzeczypospolitey, ażeby na wybra-

15nie Furażow z Dobr Wsi Owsianik Ur. Manifestanta Pryn-

16cypała, pod pretextem ktorego wpadłszy do Dobr nieraz wspo-

17mnianych Ludzi Poddanych nietylko te do ostatniego zdzierał

18ale też bił Podwody bez potrzeby pędził, Podstarościego z Dwo-

19ru gwałtem wziąć kazał y onego bić y kaleczyć usiłował, y za-

20pewne toby był zdziałał gdyby były wielkie prozby y instan-

21cye za nim nieporachodziły [?] na samego nawet ninieyszego Ma-

22nifestanta Pryncypała z niemałą uymą honoru zuchwałe prze-

23grożki na odięcie życia oświadczał. Ktore to poczynienia Krzy-

24wdy aby nieposzły impune Ninieyszy Manifestans nne

25cuius supra prawnie sprawiedliwości ubi de Jure venerit

26dochodzić oświadcza się, ktory to manifest do przyięcia po-

27dał co y otrzymał Compns nieumieiący pisać Krzyżem S. pod-

28pisuie się Alexander Kanafolski. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent – ten sam Aleksander KANAFOLSKI (niepiśmienny) co w akcie 794, tu w imieniu Michała TYSZEWICZA, skarbnika zwinogrodzkiego, posesora wsi OWSIANIKI (w aktach wcześniejszych: Tyszewicz [?] – komisarz Morawskich, rotmistrz ludzi nadwornych; Owsianiki – klucz pohrebyski, por. sprawa Samhorodka, Sopina i Owsianik). Pozwany – BRZEZIŃSKI, miecznik DOBRZYŃSKI (tu „Miecznika Dobrzyń.” czytelne; imię Kazimierz wg wcześniejszych aktów, gdzie zapisano raz „miecznik dobrzyński”, raz „inflancki [?]” – akt 691 do poprawy przy pliku zbiorczym). Brzeziński, roszcząc sobie jakąś pretensję, wyrobił u komendy wojska Rzeczypospolitej „palet [?]” (asygnację) na pobór furażu z Owsianik, pod tym pretekstem zdzierał i bił poddanych, pędził podwody, kazał porwać z dworu podstarościego i chciał go zbić i okaleczyć (uratowały go prośby), a samemu Tyszewiczowi groził śmiercią.

Odczyty niepewne: „od dalonego [?]” (= „oddalonemu”), „wyrosiwszy [?]” (= „wyrościwszy”, roszcząc sobie), „Palet [?]” (może „Patent”, „Pałet” – asygnacja wojskowa), „nieporachodziły [?]” (sens: „gdyby nie wielkie prośby i wstawiennictwa za nim”).

Łacina: ex Speciali Commisso – „ze specjalnego zlecenia”; impune – „bezkarnie”; nne cuius supra – „w imieniu tego, o którym wyżej”; ubi de Jure venerit – „gdzie z prawa przypadnie”. Furaż – pasza dla koni wojska; podwody – obowiązek dostarczania wozów.

Streszczenie

23VI 1770 Aleksander Kanafolski, niepiśmienny plenipotent Michała Tyszewicza, skarbnika zwinogrodzkiego, manifestował się przeciw Brzezińskiemu, miecznikowi dobrzyńskiemu: ten, roszcząc sobie pretensje do Tyszewicza, wyrobił u komendy wojska Rzeczypospolitej asygnację na pobór furażu z wsi Owsianiki i pod tym pretekstem zdzierał i bił poddanych, pędził podwody, kazał wywlec z dworu podstarościego i chciał go pobić, a samemu Tyszewiczowi groził odebraniem życia. Komparent zapowiada dochodzenie sprawiedliwości.

Transkrypcja

k. 464 (skan 0466, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y prze-

4demną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgra-

5bs. y Vice Regentem Grod. Winn. Stanowszy oczewisto Woźny

6Gen. Wdztwa Bracł. y Jnn. Opatr. Wawrzyniec Sokalski in vim

7suae verae ac fidelis Rell. palam publice libereque recogno-

8vit: Jż On Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego Die

9[reklamant:] Vigesima

k. 464v (skan 0467, strona lewa)

1Vigesima Secunda Junij ad affectationem juridicamque Re-

2quisitionem Wiel. Jmci Pani Maryanny z Mossakowskich

3Trockiewiczowey niegdy Wiel. Barłaama Trockiewicza Geo-

4metry pozostałey Małżonki wdowey maiąc przy Sobie Stronę

5Szlachty Urodzonych Stanisława Jarockiego, Woyciecha

6Wysoczyńskiego evidentioris testimonij gratia sibi adhibitos

7był w Dobrach Wsi Poczapińcach Wiel. Bogatka Dziedzi-

8nych gdzie będąc we Dworze Koni Sześcioro Powoz kolaskę stary

9Chomontow Cztery Chomontow Cztery Kulbak Dwie furmańską y

10drugą Wierzchową Sukien par Dwie, Pasow dwa Czapek

11dwie Szablę alias Karabelę srebrem oprawną Furyi [?] dwie

12Jnstrumenta Geometrowskie Księgi, obrazy naczynia Kuchenne

13Cynę [?] Szkatułki asekuracyi osmnaście od rożnych na

14Summy dane Szkatułkę w ktorey Korali sznurkow pięć

15Pas iedwabny z klamrą Szpinkę Dyamentową wielkiemi

16z Rubinami złotą Delię Pomarańczową nową z wilkami Moskiewskiemi

17podszytą, Bekeszę Pestową [?] Czarnemi Barankami podszy-

18tą y rożne rzeczy tamże w Poczapińcach leżące niegdy Wiel.

19Barłaama Trockiewicza Geometry własne przez iego Brata

20rodzonego Ur. Konstantego Trockiewicza zabrane y tam zosta-

21wione u Wiel. Bogatka y Ur. Bykowskiego tudzież u Woyta y Gro-

22mady Dyspozytora Poczapinieckiego aresztował y prawnie przy-

23porczył [?] ktory Areszt na pomienione rzeczy Ur. Bykowski nomine

24Wiel. Bogatka Woyt y Gromada Poczapiniecka benevole przyiow-

25szy ad Diiudicationem causae to wszystko dotrzymać deklarowali

26a tak ten pomieniony Woźny Szlachtą Sobie przytomną oświa-

27dczywszy się y z tamtąd tu do Akta stanowszy przedemną Urzę-

28dem uczynił y zeznał Relacyą prawdziwego Aresztu de quo Prae-

29sens ejusdem Mllis Rell. Mllis ignarus scribendi Signum Cru-

30cis posuit Wawrzyniec Sokalski. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Relacja woźnego generalnego województwa bracławskiego Wawrzyńca SOKALSKIEGO (niepiśmienny) o areszcie (zajęciu sądowym) 22 VI 1770 rzeczy po zmarłym Barłaamie TROCKIEWICZU, geometrze, pozostawionych we dworze we wsi POCZAPIŃCE (dobra BOGATKI [?]), na żądanie wdowy Marianny z MOSSAKOWSKICH TROCKIEWICZOWEJ (por. akt 787 – Mossakowscy, podstoli bracławscy). Rzeczy zostały zabrane przez brata zmarłego Konstantego TROCKIEWICZA i zostawione u Bogatki, BYKOWSKIEGO (por. akt 786 – tytuł manifestu Bykowskiego z prezentą konia), wójta i gromady oraz dyspozytora poczapinieckiego. Wykaz: 6 koni, powóz, kolaska, chomąta, kulbaki (furmańska i wierzchowa), suknie, pasy, czapki, szabla-karabela w srebrze, instrumenty geometryczne, księgi, obrazy, naczynia kuchenne, cyna [?], 18 asekuracji (rewersów) na sumy pożyczone różnym osobom, szkatułka z 5 sznurkami korali, pas jedwabny z klamrą, złota szpinka z wielkimi diamentami i rubinami, delia pomarańczowa podszyta wilkami moskiewskimi, bekiesza podszyta czarnymi barankami. Bykowski w imieniu Bogatki, wójt i gromada przyjęli areszt i zobowiązali się dotrzymać go do rozstrzygnięcia sprawy. Świadkowie: Stanisław JAROCKI, Wojciech WYSOCZYŃSKI.

Odczyty niepewne: „Bogatka” (nazwisko dziedzica Poczapiniec – czytelne kilka razy, ale forma mianownika niepewna: Bogatko/Bogatek), „Furyi [?]” (może „Fuzyi” – fuzje, strzelby), „Cynę [?]”, „Pestową [?]” (może „Perłową”), „przyporczył [?]” (= „poręczył”/„powierzył”).

Łacina: in vim suae verae ac fidelis Relationis palam publice libereque recognovit – „mocą swej prawdziwej i wiernej relacji jawnie, publicznie i dobrowolnie zeznał”; ad affectationem juridicamque Requisitionem – „na prawne żądanie i wezwanie”; evidentioris testimonii gratia sibi adhibitos – „wziętych dla oczywistszego świadectwa”; benevole – „dobrowolnie”; ad Diiudicationem causae – „do rozstrzygnięcia sprawy”; de quo Praesens ejusdem Nobilis Relatio, Nobilis ignarus scribendi Signum Crucis posuit – „o czym niniejsza relacja tegoż szlachetnego, który nie umiejąc pisać postawił znak krzyża”.

Streszczenie

23VI 1770 woźny generalny województwa bracławskiego Wawrzyniec Sokalski zeznał, że 22 VI 1770, na żądanie Marianny z Mossakowskich Trockiewiczowej, wdowy po Barłaamie Trockiewiczu, geometrze, ze szlachtą Stanisławem Jarockim i Wojciechem Wysoczyńskim, aresztował we dworze w Poczapińcach (dobra Bogatki) konie, powozy, odzież, broń, instrumenty geometryczne, księgi, kosztowności i 18 asekuracji długów po zmarłym, zabrane przez jego brata Konstantego Trockiewicza i pozostawione u Bogatki, Bykowskiego, wójta i gromady; Bykowski w imieniu Bogatki oraz wójt i gromada przyjęli areszt do rozstrzygnięcia sprawy.

Transkrypcja

k. 464v (skan 0467, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y przedemną

4Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabs. y Vice Re-

5gentem Grod. Winn. stawiwszy się osobiście Wiel. Jmć Pan Stani-

6sław Kostka Bielski Miecznik Czerniechowski Dobr Lulińce y Ray-

7kowce wraz z Wiel. Małżonką swoią Dożywotnich Possesso-

8row y Wiel. Franciszki z Kordzińskich [?] pierwszego Krechowiec-

9kiey powtornego zaś Małżeństwa Bielskiey Miecznikowey Czer-

10niechows. Małżonki swoiey imieniem postrzegaiąc wszelkiey cało-

11ści Substancyi swoiey uroczyście napko JO. Xiążętom Jchmciom

12Lubomirskim Wdom Lubell. Manifestuie y remanifestuie się

13w niżey opisany sposob y oto: Jż JO. Xiąże […] W. Wo-

14iewoda [?] Lubell. przeciwko z […]rey wiar[y] [?] mo[…] [?] dostatecznych

15Wiel. Rema-

16[koniec strony – ostatnie wiersze silnie wyblakłe; mimo odejmowania tła odczyt bardzo niepełny]

k. 465 (skan 0467, strona prawa)

1Wiel. Remanifestantow na Dobra Wieś Lulińce y Raykowce Pra-

2wach w wątpliwość one niesłusznie podać usiłuiąc Manifest do

3Akt Grodu tuteyszego podać zlecili czyli też Ur. Szymanowski

4swoim go domysłem podał. Uważaiąc tedy Wiel. Remanifestant Pra-

5wa swoie o tak niesłuszne JO. Xiążąt Jchmciow Wdow Lubell.

6usiłowanie Swym y Wiel. Małżonki Swoiey Jmieniem powtornie

7przeciwko Onym iako nayuroczyściey Manifestuie y Remanife-

8stuie się. Stan. Kostka Kaz. Fr. Bielski M. Czernich. mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Odpowiedź na manifest Jakuba SOCHY SZYMANOWSKIEGO za ks. Lubomirskich (akt 790) o Lulińce i siedlisko Rajkowce. Komparent – Stanisław Kostka BIELSKI, miecznik czernihowski, w imieniu swoim i żony Franciszki z KORDZIŃSKICH [?] (1° v. Krechowieckiej), dożywotnich posesorów Lulińców i Rajkowiec (por. akt 788 – wizja graniczna). Bielski zarzuca, że ks. Lubomirscy (książę wojewoda lubelski) usiłują niesłusznie podać w wątpliwość jego prawa do tych dóbr i polecili wnieść manifest – albo Szymanowski wniósł go „swoim domysłem” (z własnej inicjatywy); w odpowiedzi ponawia manifest i remanifest. Podpis: „Stan. Kostka Kaz. Fr. Bielski M. Czernich. mpp.” (Stanisław Kostka Kazimierz Franciszek [?] Bielski).

Ostatnie dwa wiersze k. 464v (po „Jż JO. Xia”) są prawie zupełnie wyblakłe; odczytano tylko pojedyncze wyrazy („W. Wo-/wie [?] Lubell.”, „przeciwko”, „dostatecznych”, „Wiel. Rema-”), stąd luki […]. Sens zgodny z ciągiem na k. 465: książę (wojewoda lubelski) przeciw dostatecznym prawom remanifestantów…

Łacina / słownictwo: Remanifestacya – „ponowny manifest, odpowiedź na manifest”; Possessor – „posiadacz”; mpp. – „własnoręcznie”.

Streszczenie

23VI 1770 Stanisław Kostka Bielski, miecznik czernihowski, w imieniu swoim i żony Franciszki z Kordzińskich [?] (1° v. Krechowieckiej), dożywotnich posesorów wsi Lulińce i Rajkowce, wniósł remanifestację przeciw ks. Lubomirskim, wojewodom lubelskim: ich manifest, zaniesiony przez plenipotenta Jakuba Sochę Szymanowskiego (może z jego własnej inicjatywy), niesłusznie podaje w wątpliwość prawa Bielskich do tych dóbr; komparent uroczyście ponawia swój protest. (Końcowe wiersze pierwszej strony silnie wyblakłe – odczyt niepełny.)

Transkrypcja

k. 465 (skan 0467, strona prawa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego.

2Miesiąca Junij Dwudziestego Trzeciego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y przedemną

4Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabs. y Vice Regen-

5tem Grod. Winn. Osobiście stawiąc się Wiel. Jmć Pan Piotr Barczew-

6ski Miecznik Zwinogrod. Starosta Łopatyński [?] przychilaiąc się do

7widendy w Roku przeszłym Tysiąc Siedmset Sześćdziesiątym

8Dziewiątym Die Vigesima Tertia Octobris w Grodzie tuteyszym

9zaniesioney ostrzegaiąc całości Substancyi swoiey tudzież zdrowia Poddanych

10y Sługach [?] swoich iako nayuroczyściey Manifestuie y protestuie się

11na pko Wiel. Jmć Panu Marcinowi Pastowieckiemu [?] Cześn. Lubaczews. o to:

12Jż Jmć Obżałowany niechcąc przyzwoitey w Sąsiedztwie zachować

13spokoyności, myśli swoie do kłotni zawsze skłonne wypełniaiąc nay-

14przod Starozakonnego Jcka Arędarza Compttis nic Sobie niewinne-

15go pokilka krotnie infestuiąc po Ulicach złapać Ludziom swoim

16dysponował, ktorego gdy do Dworku Jmci Obżałł. przyprowadzo-

17no Sam okrutnie położonego na ziemię zbił y więcey Trzech set

18nahaiow dał, potym iescze nieukontentowany tym nieprzyzwoitym

19uczynkiem, Ucziwego [?] Demka Stuzięgo [?] Compttis zbić zalecił Pod-

20danym swoim, ktorzy wypełniaiąc roskazy Pana Swego, tegoż Dem-

21ka Compttis Stuzięgo [?] pode Dworem własnym złapawszy niemiłosier-

22dnie zbili czasu zaś niedawno przeszłego Sam Obżałł. po Polu za

23Pracowitym Olexą Owczarzom Compttis własnym wyprzągszy Ko-

24nia z woza z Rusznicą uganiał y zabić pretendował y byłby zamy-

25sły swe dopełnił gdyby tenże Owczarz ze zdrowiem y życiem do

26Lasu nieschował się a nadto nieprzestannie w swoich przedsię-

27wzięciach trwaiąc Syna Swego Ur. Dawida Pastowieckiego [?] na wszel-

28kie bezprawia licencyuie y Krzywdy rożne y przegrożki onemu

29dla Poddanstwa Compttis własnego wyrządzać roskazuie, a zatym

30Ninieyszy Compns o takowe absolutnie podziałane Krzywdy y wi-

31olencye powtornie napko temuż Obżałł. wyż wyrażonemu pro-

32testuie się. Piotr Samson [?] Barczewski mpp.

Objaśnienia i tłumaczenia

Komparent – Piotr BARCZEWSKI, miecznik zwinogrodzki (por. wcześniejsze akty: syn Wojciecha Barczewskiego, miecznika zwinogrodzkiego; spory z Wolańską), tytułowany też „Starosta Łopatyński [?]” (odczyt niepewny). Nawiązuje do swojej widendy (manifestu) z 23 X 1769. Pozwany – Marcin PASTOWIECKI [?], cześnik lubaczewski (w tytule marginalnym „C. L.”; nazwisko w rkp. „Pastowiecki” – inicjał P niepewny), i jego syn Dawid PASTOWIECKI [?]. Zarzuty: kazał łapać na ulicach arendarza Żyda ICKA i sam zbił go, dając ponad 300 nahajów; kazał poddanym zbić Demka STUZIĘGO [?] pod jego własnym dworem; sam ścigał z rusznicą owczarza OLEKSĘ, chcąc go zabić (ten skrył się w lesie); syna Dawida upoważnia do bezprawi i gróźb wobec poddanych komparenta. Podpis „Piotr Samson [?] Barczewski mpp.” (drugie imię niepewne). Wieś sporna nie została wymieniona (por. wcześniejszy akt: Majanów [?]).

Odczyty niepewne: „C. Z. [?]” w tytule marginalnym (może „M. Z.”), „Łopatyński [?]”, „Pastowieckiemu [?]”, „Sługach [?]”, „Ucziwego [?]” (= „Uczciwego”), „Stuzięgo [?]”, „Samson [?]”.

Łacina: Comptis (comparentis) – „stawającego (komparenta)”; Die Vigesima Tertia Octobris – „dnia 23 października”; infestować – „napastować, nękać”; licencyować – „upoważniać, dawać przyzwolenie”. Nahaj – bicz.

Streszczenie

23VI 1770 Piotr Barczewski, miecznik zwinogrodzki, nawiązując do swego manifestu z 23 X 1769, protestował przeciw Marcinowi Pastowieckiemu [?], cześnikowi lubaczewskiemu, który nie zachowuje spokoju sąsiedzkiego: kazał złapać jego arendarza Żyda Icka i sam wymierzył mu ponad 300 nahajów, kazał poddanym zbić Demka Stuzięgo [?] pod dworem komparenta, ścigał z rusznicą owczarza Oleksę, chcąc go zabić, a syna Dawida upoważnia do bezprawi i gróźb wobec poddanych Barczewskiego.

Transkrypcja

k. 465 (skan 0467, strona prawa)

1Roku Tysiąc [dalej niewpisane – data i tekst przeniesione na następną stronę]

k. 465v (skan 0468, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Piątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y przedemną Woy-

4ciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabs. y Vice Regentem

5Grod. Winn. Osobiście stawiwszy się Wiel. Jmć Pan Kazimierz Zar-

6czyński Cześnikowicz Sieradzki, Dobr Części Wsi Wasylowki Zarwan-

7ką zwaney tu w Wdztwie Bracł. a Powiecie Winn. leżących oraz z

8Wiel. Jeymcią Panią Wiktoryą z Woynow [?] Zarczyńską Cześnikową

9Sieradz. Małł. swoią zastawny Possessor Swym y tey że Wiel. Mał-

10żonki swey Jmieniem na pko Wiel. Jchmciom Panom Kaietanowi

11Jozefowi Bohdaszewskim Łowczym Mścisł. y Jmć Wawrzyńcowi [?] niegdy W.

12Wiel. Jchmciow Państwa Wacława y Felicyanny z Kaletyńskich Bo-

13hdaszewskich Łowcz. Mścisł. Maltt. pozostałym Synom Braciey y Sio-

14strom między sobą rodzonym, Dobr Wsi Wasylowki Dziedzicom

15Jurisdatorom swoim w pilności swey iak nayuroczyściey manife-

16stował się oto: Jż Wiel. Stawiący trzymaiąc z Wiel. Małżonką

17swoią pomienioną Część Wasylowki Zarwanką nazwaną Trze-

18letnim zastawnym Kontraktem, a nieżycząc sobie z przyczyn niżey

19wyrażonych tychże Dobr dalszey Tenuty, gdy Sam przez się y

20przez Przyiacioł w czasie tey że tenuty o oddanie y wyliczenie Po-

21bił [?] na Terminie Expiracyi Jnportowaney Summy lub w nie-

22wyliczeniu o meliorowanie w dalsze Triennium Kontraktu tychże

23Jchmciow Prawodawcow swoich po wielokrotnie doprasza się, tedy

24Jchmść oskarżeni wiedząc dostatecznie o tym że Jntrata Jnportowa-

25ney niekorrespondue Summie (: co z niemałym iest pokrzywdze-

26niem Manifestantow :) ani Summy na Terminie Dzisieyszym

27podług opisow Kontraktu niewyliczaią, ani w dalsze Triennium Kon-

28traktu z podwyższeniem Jntraty juxta proportionem wniesioney Summy

29meliorować niechcą. Dla czego tenże stawaiący, niewidząc na Termi-

30nie Dzisieyszym żadney satysfakcyi Swym y Wiel. Małżonki swey Jmie-

31niem napko wyż wyrażonym Wiel. Jurisdatorom swoim o nieuczy-

32nienie tey że satysfakcyi powtornie w pilności Manifestuiąc się

33nolens volens circa Possessionem Eorundem Bonorum in ulteriori

34Triennio zostawać oświadcza się z wolnym Recessu swego dawniey

35szego y nastąpić maiącego upomnieniem się. Kazimierz Zarczyń-

36ski.

Objaśnienia i tłumaczenia

Akt rozpoczęty na k. 465 (nr marginalny 783, tytuł i „Roku Tysiąc”), lecz właściwy tekst wpisany od nowa na k. 465v, z datą 25 VI 1770. Komparent – Kazimierz ZARCZYŃSKI, cześnikowic sieradzki (por. wcześniejsze akty: zastawny posesor „Zarwanki [?]” – tu nazwa czytelna: część wsi WASYLÓWKA zwana ZARWANKĄ, woj. bracławskie, pow. winnicki), z żoną Wiktorią z WOYNÓW [?]. Pozwani (jurisdatorzy, tj. właściciele, którzy dali dobra w zastaw): bracia Kajetan i Józef BOHDASZEWSCY, łowczowie mścisławscy, Wawrzyniec [?] i inne rodzeństwo – dzieci zmarłych Wacława i Felicjanny z KALETYŃSKICH BOHDASZEWSKICH, łowczych mścisławskich, dziedziców Wasylówki (por. akty 471, 632, 648–649 – Bohdaszewscy, klucz tywrowski). Zarczyński trzyma część Wasylówki na trzyletni kontrakt zastawny; dochód z niej nie odpowiada wniesionej sumie; Bohdaszewscy ani nie zwracają sumy w terminie wygaśnięcia, ani nie chcą podwyższyć dochodu na kolejne trzylecie; komparent, nie otrzymawszy satysfakcji, zostaje z konieczności (nolens volens) w posiadaniu na następne trzylecie, z zastrzeżeniem prawa do recesu.

Odczyty niepewne: „C. C. [?]” w tytule (zapewne „C. S.” – cześnikowic sieradzki), „Woynow [?]”, „Wawrzyńcowi [?]” (w rkp. jak „Jmć Wawrzyńcowi”/„Ławrzyńcowi”), „Pobił [?]” (sens: „o odebranie [sumy]”).

Łacina: de Continuanda Possessione Bonorum – „o dalsze prowadzenie posiadania dóbr”; Tenuta – „dzierżawa, posiadanie”; Expiracya – „wygaśnięcie”; Jnportowana Summa – „wniesiona (zapłacona) suma”; Triennium – „trzylecie”; meliorować – „polepszać, podwyższać”; juxta proportionem – „stosownie do proporcji”; Jurisdator – „ten, kto przekazał prawo (zastawodawca)”; nolens volens – „chcąc nie chcąc”; Recess – „odstąpienie”.

Streszczenie

25VI 1770 Kazimierz Zarczyński, cześnikowic sieradzki, w imieniu swoim i żony Wiktorii z Woynów [?], zastawnych posesorów części wsi Wasylówka zwanej Zarwanką (pow. winnicki), manifestował się przeciw Kajetanowi i Józefowi Bohdaszewskim, łowczym mścisławskim, i ich rodzeństwu, dzieciom Wacława i Felicjanny z Kaletyńskich Bohdaszewskich, dziedzicom Wasylówki: choć wielokrotnie prosił o zwrot sumy zastawnej w terminie wygaśnięcia trzyletniego kontraktu lub o podwyższenie dochodu na następne trzylecie (dochód nie odpowiada sumie), Bohdaszewscy ani nie wypłacili sumy, ani nie polepszyli warunków; wobec tego komparent chcąc nie chcąc zostaje w posiadaniu na kolejne trzylecie, z zastrzeżeniem prawa do recesu.

Transkrypcja

k. 465v (skan 0468, strona lewa)

1Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiątego

2Miesiąca Junij Dwudziestego Piątego Dnia.

3Przed Urzędem y Aktami Ninieyszemi Grod. Winn. y prze-

4demną Woyciechem Jagiełłowiczem Namiesnikiem Burgrabs. y Vice

5Regentem Grod. Winn. Stanowszy oczewisto Woźny Gnll Wdztwa

6Kijows. y Jnn. Opatr. Mikołay Derkaczewski w moc wierney Re-

7lacyi swoiey iawnie y dobrowolnie zeznał: Jż On Roku Teraznie-

8yszego Dnia Dwudziestego Trzeciego Czerwca maiąc przy Sobie Stro-

9nę Szlachty Urodz. Jchmciow Panow Jozefa Cichockiego y Andrze-

10ia Kobylańskiego evidentioris testimonij gratia do tego Aktu wziętych

11ziechał do Dobr Zwinogrodki [?], gdzie będąc Mandat J. K. Mci na

12Sądy Zadworne Assessorskie wydany tamże we Dworze w Jzbie na

13[reklamant:] Stole

k. 466 (skan 0468, strona prawa)

1Stole położywszy o położeniu y Essencyi onego wszystkim przytomnym

2do wiadomości podał, ktorego Mandatu Tenor sequitur ejusmodi:

3Stanislaus Augustus Dei gratia Rex Poloniae, Magnus Dux Li-

4thuaniae, Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Kijoviae, Volhyniae,

5Podoliae, Podlachiae, Smolensciae, Livoniae, Severiae et Czerniecho-

6viae. Tibi Generoso Felici Sołtyk Capitaneo Zwinogrodensi Citato de

7Causa infra inscripta Bonisque tuis generaliter omnibus manda-

8mus ut coram nobis Judicioque nostro Assessoriali, Varsaviae, tunc

9dum et quando causa praesens ex Regestro et in inscriptione Ti-

10bi competentibus ad judicandum vocata et acclamata legitime in-

11cident [?], Pltr peremptorieque Compareatis ad Jnstantiam Jngris [?]

12Judicij nostri Ejusque Delat. Mgci Francisci Salesij Potocki

13Palatini Gnlis Terrarum Kijoviae, Szkaliensis [?], Rubiezoviensis etc.

14Capitanei Bonorum Kalne Błoto cum attinentiis Haeredis, tum Gnsorum

15Thomae Wenzyk Rudzki, Jacobi Kwiatkiewicz, et Joannis Ma-

16kowski Actorum. Qui inhaerendo Legibus Regni et Documentis su-

17is ubi de Jure venerit remonstrandis citant ad videndum et au-

18diendum attendendumque de ratione Causae intuitu Bonorum Bono-

19rum Terrestrium Kalne Błoto cum attinentiis, sui Mgci Actoris hae-

20reditariorum ad Judicium nostrum Assessoriale Regestrumque expulsio-

21nis ac Forum causae huic non competentia vexatoriae evocationis

22poenis legibus Regni descriptis mulctari Causamque eandem u-

23ti respectu Bonorum Terrestrium, sui Mgci Actoris Haereditariorum

24in Judiciis Tribunalitiis Regni, longa Annorum Serie ventilatam

25nullis manifestationibus, terminis aut quibusvis Transactionibus

26irritatam, imo processu inibidem plus quam sufficienter perductam at-

27que Decretis tam Tribunalitiis quam Condescensoriali rite ac legiti-

28me prolatis evictam, ad eadem Judicia Tribunalitia Regni propi-

29ne [?] subsequenda decisione remitti Condemnati [?] juxta exigentiam negotij

30alteraque pro causae praesentis exigentia, contra Te decerni citariis [?]

31Pariturus et judicialiter Responsurus. Datum Varsaviae Die

32Sexta Mensis Junij Millesimo Septingentesimo Septuagesi-

33mo Anno. De quo Praesens Ejusdem Mllis Rell. Woźny nieu-

34mieiący pisać znak Krzyża S. kładnie Mikołay Derkaczew-

35ski. +

Objaśnienia i tłumaczenia

Relacja woźnego generalnego województwa kijowskiego Mikołaja DERKACZEWSKIEGO (niepiśmienny) o doręczeniu 23 VI 1770, ze szlachtą Józefem CICHOCKIM i Andrzejem KOBYLAŃSKIM, we dworze w dobrach ZWINOGRÓDKA [?] (w rkp. „do Dobr Zwinogrodki”) mandatu króla Stanisława Augusta na sądy zadworne asesorskie (Warszawa, 6 VI 1770), wydanego przeciw Feliksowi SOŁTYKOWI, staroście zwinogrodzkiemu (por. wcześniejsze akty – Sołtyk, stolnik zwinogrodzki [?], spór z Jabłonowskim). Powodowie: instygator sądu asesorskiego i jego delator Franciszek Salezy POTOCKI, wojewoda kijowski, generał ziem kijowskich, starosta szkaleński [?], rubieżowski itd., dziedzic dóbr ziemskich KALNE BŁOTO z przyległościami, oraz aktorzy Tomasz Wężyk RUDZKI, Jakub KWIATKIEWICZ i Jan MAKOWSKI. Treść: Sołtyk „wywołał” (evocatio) sprawę o dobra Kalne Błoto do sądu asesorskiego, choć jest to sprawa o dobra ziemskie (nie królewskie), od lat toczona przed Trybunałem Koronnym i rozstrzygnięta dekretami trybunalskimi i kondescensoryjnym; Potocki żąda ukarania za wywołanie sprawy do niewłaściwego forum (poenae vexatoriae evocationis) i odesłania jej z powrotem do Trybunału.

Odczyty niepewne: „Zwinogrodki [?]” (może „Swinogrodki”), „incident [?]” (właśc. „inciderit”), „Jngris [?]” (Instigatoris), „Szkaliensis [?]” (starostwo szkaleńskie / skalskie?), „propine [?]” (może „proprie”), „Condemnati [?]”, „citariis [?]” – końcowa część formuły mandatu częściowo niejasna. Tytuł marginalny: „W. K.” – wojewoda kijowski; „S. Z.” – starosta zwinogrodzki.

Tłumaczenie mandatu (w skrócie): „Stanisław August z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, kijowski, wołyński, podolski, podlaski, smoleński, inflancki, siewierski i czernihowski. Tobie, szlachetnemu Feliksowi Sołtykowi, staroście zwinogrodzkiemu, pozwanemu w niżej opisanej sprawie, i wszystkim twoim dobrom nakazujemy, abyście przed nami i naszym sądem asesorskim w Warszawie, kiedy niniejsza sprawa z rejestru zostanie wywołana, stanęli przez pełnomocnika i ostatecznie na instancję instygatora naszego sądu i jego delatora, wielmożnego Franciszka Salezego Potockiego, wojewody kijowskiego, generała ziem kijowskich, starosty …, dziedzica dóbr Kalne Błoto z przyległościami, oraz szlachetnych Tomasza Wężyka Rudzkiego, Jakuba Kwiatkiewicza i Jana Makowskiego, aktorów. Ci, trzymając się praw Królestwa i swoich dokumentów, pozywają cię, abyś widział i słyszał, jak za wywołanie do sądu asesorskiego sprawy dóbr ziemskich Kalne Błoto, dziedzicznych powoda, i za niewłaściwe dla tej sprawy forum zostaniesz ukarany karami za szykanujące wywołanie, a sama sprawa, od lat toczona przed Trybunałami Królestwa, przez żadne manifesty, terminy ani tranzakcje nieprzerwana, przeciwnie, aż nadto dostatecznie przeprowadzona i rozstrzygnięta dekretami trybunalskimi i kondescensoryjnym, zostanie odesłana do tychże Trybunałów … Będziesz posłuszny i sądownie odpowiesz. Dan w Warszawie 6 czerwca 1770.”

Łacina inna: evidentioris testimonii gratia – „dla oczywistszego świadectwa”; Tenor sequitur ejusmodi – „treść następuje taka”; Essencya – „istota, treść”; de quo Praesens Ejusdem Nobilis Relatio – „o czym niniejsza relacja tegoż szlachetnego”.

Streszczenie

25VI 1770 woźny generalny województwa kijowskiego Mikołaj Derkaczewski zeznał, że 23 VI 1770 ze szlachtą Józefem Cichockim i Andrzejem Kobylańskim doręczył we dworze w Zwinogródce [?] mandat króla Stanisława Augusta (Warszawa, 6 VI 1770) pozywający Feliksa Sołtyka, starostę zwinogrodzkiego, przed sąd asesorski na instancję instygatora oraz Franciszka Salezego Potockiego, wojewody kijowskiego, dziedzica dóbr Kalne Błoto, i aktorów Tomasza Wężyka Rudzkiego, Jakuba Kwiatkiewicza i Jana Makowskiego – o ukaranie za szykanujące wywołanie do sądu asesorskiego sprawy o dobra ziemskie Kalne Błoto, rozstrzygniętej już przez Trybunał, i o odesłanie jej do Trybunału. Treść mandatu wpisano w całości.