W serwisie Staropolskie Księgi Sądowe pojawiła się nowa grupa: Księgi Ziemskie Kijowskie. Otwiera ją tom z Centralnego Państwowego Archiwum Historycznego Ukrainy w Kijowie (CDIAK, f. 3, op. 1, spr. 6), obejmujący lata 1737–1742. Ma 747 kart i 768 wpisów, przepisanych w całości, linijka po linijce, ze streszczeniem każdego aktu: księga ziemska kijowska 3-1-6.
Czym jest księga ziemska
Do tej pory publikowaliśmy głównie księgi grodzkie. Sąd ziemski był sądem szlachty danego województwa: sądził jej sprawy majątkowe i przyjmował do swoich ksiąg dokumenty, które miały mieć moc urzędową. W połowie XVIII wieku sąd ziemski kijowski zbierał się na wygnaniu, przede wszystkim w Żytomierzu, rzadziej w Owruczu. Tom 3-1-6 łączy kilkanaście ksiąg rocznych dwóch rodzajów:
- zapisowe – oblaty zapisów, kontraktów, kwitów, testamentów, pełnomocnictw, a także akt sejmikowych;
- potoczne – relacje woźnych, manifestacje, protestacje, pozwy i wwiązania w posiadanie.
Co można w niej znaleźć
Jest tu laudum sejmiku województwa kijowskiego z 29 sierpnia 1738 roku, zwołanego w Żytomierzu przed sejmem warszawskim, wraz z wyborem posłów (akt 9), i instrukcja dla nich, w której szlachta kijowska pisze o Kurlandii, Gdańsku, Ukrainie i biskupstwie kijowskim (akt 10). Jezuici z Owrucza oblatują dekret graniczny między swoją wsią Bazar a Sydorowiczami Olizarów (akt 43). Ihumenia monasterów koreckiego i klinieckiego wnosi do akt skrypt dłużny arendarza, podpisany pismem hebrajskim (akt 40). Palestrant grodu owruckiego skarży się, że napadnięto go i zraniono w samej kancelarii grodzkiej (akt 73). W styczniu 1741 roku woźny wwiązuje żonę hetmana wielkiego litewskiego Michała Serwacego Wiśniowieckiego w miasto i zamek Brahin ze wsiami, rudniami i karczmami (akt 338). Na ostatniej karcie dopisano, że księgę zwizytował 1 marca 1792 roku Felicjan Trypolski, pisarz akt ziemskich kijowskich (akt 768).
Większość wpisów to jednak sprawy codzienne: długi, spory o poddanych i granice, testamenty, kwity posagowe. Dla genealoga to właśnie one są najcenniejsze – podają imiona żon i dzieci, pierwsze i drugie małżeństwa, sukcesorów, wsie i urzędy. Przewijają się Trypolscy, Steccy, Wyhowscy, Niemiryczowie, Trzeciakowie, Pawszowie, Moczulscy, Hołowińscy i setki innych rodzin z Kijowszczyzny i Wołynia.
Jak korzystać
Księga jest podzielona na 20 części po 40 aktów. Każda ma spis wpisów, a cała księga – indeks osób i indeks miejscowości. Nazwiska z wszystkich ksiąg serwisu można przeszukać naraz w wyszukiwarce aktów. Przed lekturą warto zajrzeć do noty o źródle na stronie księgi: wyjaśnia ona układ tomu, numerację wpisów i zakresy dat. Podcasty do kolejnych części są w przygotowaniu.
Transkrypcję wstępną wykonała sztuczna inteligencja (Claude, Anthropic) na podstawie skanów, które wykonałem w CDIAK w Kijowie. Tekst nie został jeszcze w całości porównany ze skanami przez człowieka, więc zdarzają się błędne odczyty, zwłaszcza nazwisk i nazw miejscowości. Rozstrzygające są zawsze skany.
Źródło: księga ziemska kijowska 1737–1742, CDIAK Ukrainy, f. 3, op. 1, spr. 6.